Koppelingen:
Vorig artikel: TROCQUEEREN Volgend artikel: TROEBEL II

TROEBELI

Woordsoort: znw.(m.)

Modern lemma: troebel

TROUBEL, TROUBLE —, znw. m., mv. -(e)n, oudtijds en gewest. ook -s. Uit fr. trouble (15de e.). De oudste aanh. is V. VAERNEWIJCK, Ber. T. 1, 17 [1566] in den vorm trouble, die voor het laatst is aangetroffen bij KOENEN [1931]. Troubel komt voor het eerst voor bij A. BIJNS 197 [ed. 1567], voor het laatst in R.G.P. 46, 148 [1830]. Troebel is voor het eerst aangetroffen in CANNAERT, Bijdr. 512 [1583]. In V. HAECHT, Kron. 2, 158 [1571] is de vorm troubele gevonden. In DE VYNCK, Reyse V. Stochove 139 [1658] is trobbel aangetroffen, welke vorm ook nog in Limb. voorkomt.
Troebel is als enkelv. nog slechts gewest. in gebruik, in de bet. 1, 2, 3 en 5); in de alg. taal is het voor het laatst aangetroffen bij BILD. [1823], maar de wdb. vermelden het nog tot op heden. Verg. eng. trouble, hd. trubel. Zie ook TURBEL (I) en TRUBBEL (I).
+1.  Last, hinder, moeilijkheid, zwarigheid. In de alg. taal veroud.
+2.  (Abstr.) Opschudding, beroering, verwarring, onrust, onzekerheid, zorgelijke tijd. Oorspr. vaak in de verb. in troebel zijn, komen enz. In de alg. taal veroud.
Die ghelt hadden die hildent by haer, vreesende ofter een oorloghe ofte eenen dieren tijt uut ghevolcht zoude hebben mits den jeghenwoordighen trouble, daer alle verstandighe ghoede lieden voren beancxt waren,   V. VAERNEWIJCK, Ber. T. 1, 53 [1566].
Sonder mij met factiën off oproer off yet dat tot trouble of verstroyinge diende te vermengen,   UYTENBOGAERT, Br. 2, 8 [1618].
In Tyd van Troubelzur Zeit der Unruhe,   M. KRAMER 402 b [1719].
Het was nog een zegen van God, dat wij in al die troebel onzen godsdienst vrij mochten behouden,   Leiden i. d. Fr. T. 60 [1810].
Wa' veur nen troebel es 't in die strate?   TEIRL. 171 b [1922].
Ze vergat in heuren troebel van te betalen,   LIEV.-COOPM. 1474 b [1951].
+3.  (Concr.) Bepaald geval van beroering; wanordelijkheid, ongeregeldheid, oproer, opstand, rel. Behoudens in een speciale gewest. toepassing, veroud.
Up den zelven dach … zoo gheschiede t' Andtweerpen ooc zeer grooten trouble,   V. VAERNEWIJCK, Ber. T. 1, 17 [1566].
Gevraecht op tgene hy weet, gesien of verstaen moet hebben aengaende den trouble, gebeurt in de voorn. stede duer die sectarisen ende heur adherenten in den voorl. jare,   Onderz. Middelb. Ber. 75 [1567].
De tydinghe, hoe dat op den 10 dach deser maent tot Parys een troubele is geweest en dat van weghen het steenen cruys dat in Sint Denys straet stont,   V. HAECHT, Kron. 2, 158 [1571].
Omme … te doene cesseren alle vordere troublen, oppressien ende armoeden van de voorsz Landen, by middelen van eene vaste Vrede ende Pacificatie,   Gr. Placaetb. 1, 1 [1576].
De messieurs … waren van voornemen in geselschap van den commandeur S. na huys te keeren, maar wanneer de troebel van capitain J. in Augustus voorviel, zoo hebben wy hun kort daarna doen aenseggen, dat sy met ons antwoord aan haren meester maar vooraf konden vertrekken,   in DE JONGE, Opk. 8, 58 [1689].
Immediaet nae dezen troubel, arriveerde in het Convent Mynheer den Advocaet B. van Dynze …, om my door zyn visite als ouden Vriend wat te troosten,   VERVISCH, Lev. 1, 216 [1791].
+4.  Geheel van onlusten, woelingen, beroerten, relletjes, wanordelijkheden, ongeregeldheden. Behalve in het onder b, α) genoemde gebruik alleen als plurale tantum.
+5.  Geschil, oneenigheid, twist. Niet in de alg. taal.
Samenst. en samenst. afl.Troebeljaar (4).
De hooge dubbelde muur, die in de ronte het geheele kasteel omringdt, hier en daar doorschoten zijnde van de Franschen in het troubeljaar 1672,   in Nav. 45, 681 [1740].
Troebelmaker (1).
Troebelmaker. Die troebels veroorzaakt,   LIEV.-COOPM. 1474 b [1951].
Opm. In de bij QUICKE, Brouwersv. [1926] opgegeven samenst. troebelfilter, troebelkruk, troebelvat en troebelzak beteekent troebel-: drab, droesem, bezinksel. Daar deze bet. verder niet is aangetroffen, is het wel waarschijnlijk dat de genoemde termen vertaalontleeningen uit hd. verbindingen met trub- of fr. met — à trouble zijn.
© 2007 INL. Artikel gepubliceerd in 1963.