TRAP^I

Woordsoort: znw.(m.,v.)

Modern lemma: trap

— TRAPPE, TREPPE, —, znw. m. en vr., mv. -pen. Gewest. komt de vorm trappe nog voor (V.D. HEYDEN, Zittesjen A.B.C.; JONGENEEL; V. WEEL; BOSCH, Heerder Wdb.; GUNNINK), en treppe (GALLÉE). — In de bet. A) is het geslacht alg. m., een enkele maal vr. (b.v. COUPERUS, St. Kracht 1, 144; C. HUYGENS Jr., Journ. 3, 104 [1649]), in de bet. C) in N.-Nederl. alg. vr., in Z.-Nederl. en Limb. veelal m. (V. BEUGHEM, Gesl. znw. zndl. Dial. 30 [1934]. ENDEPOLS [1955]). — Het gron. kent het dubbele mv. trappens (zie onder B). — Naast trapje komt het verkl. trappetje voor (b.v. V. LOOY, Jaapje 61 [1917] en 192; V. EYK, Spookdilig. 36; DEN OUDEN, Vacantie i. d. Bovenl. 137; Crit. Filmbull. 7, 79 c).

Mnl. trap, trappe; mnd. trappe, treppe, troppe, nnd. trap, trappe, trepp(e); ofri. treppe, nfri. trap(pe), trep(pe); mhd. trap, trappe, treppe, nhd. treppe. Van trappen (I) en verwant met of hetz. als trap (II)-(V); verg. ook trap (VII).

+A. Als enkelvoudige aanduiding in den zin van lat. gradus.

+I. Eig.

↪1. Elk van de onderling op gelijke hoogte terugwijkend boven elkaar gelegen vlakken waarlangs men naar een hooger punt kan opklimmen, resp. naar beneden afdalen; trede. Niet meer alg. gebruikelijk, het meest wellicht nog als verkl. (zie de 2de-5de alinea).

Gradus … B. Trappen, steegers Flandr. G. Degrés, JUNIUS, Nomencl. 242 a [1567].

GALLÉE [1895].

V. WEEL [1904].

Dem bovensten en den ondersten trap zij' versleten, TEIRL. [1922].

TER LAAN [1929].

V. DALE [1950].

GOEMANS [1954].

— Ende haren opganc (die van een poort) had seuen trappen, Liesv. Bijbel, Ezech. 40 D [1526].

Salomons throone, Met ses trappen jent geordineert, En op elcken trap twee lijbarden schoone, A. BIJNS 274 [ed. 1567].

Een bancxken van twee trappen om op den outaer te setten, in Ann. Soc. d'émul. 52, 204 [1619].

Mijn vrouw seyde mij, dat Johanna, haer meydt, m^r^s Row, voor onse camer op de trap gevonden hadde, staende met een man, sij een trap hoogher als hij, C. HUYGENS Jr., Journ. 1, 149 [1689].

(Zij) stellen zig langs de trappen in een dubbeld rinquet met gepresenteerd geweir, N.-I. Plakaatb. 6, 604 [1753].

De drempel der deur is zoo hoog van den grond, dat ik er eenen trap voor zal laten maken, WEIL. [1810].

Ik zag nog mijnen vorst Lucifer op den hoogsten trap van 's Heeren troon, CONSC. 3, 389 a [ed. 1868].

De Regent stapte uit, en zonder een stap verder te doen, hurkte hij neêr op de eerste trap van de voorgalerij, COUPERUS, St. Kracht 1, 144 [1900].

De trappen van den stoep … zijn kraakzindelijk, SEGERS, Kemp. Kunst. 41 [1912].

WERUM. BUNING, Toneeldecor 18 [1923].

Deze (de treden van een trap) (in de wandeling oók trappen genoemd) kunnen aan beide zijden tussen muur- of schotwerk besloten zijn, HASLINGHUIS, Bouwk. T. 359 a [1953].

↪— Met, bij, door of op trappen opgaan (en derg.)

Hi quam totter poorten die ten wege vanden oosten sach, ende hij ginc op door haer trappen, Liesv. Bijbel, Ezech. 40 B [1526].

Ende hy is opgheclommen op haer trappen, ende heeft den dorpel vander poorten ghemeten met een riet enz., Leuv. Bijbel, Ezech. 40 B [1548].

In sommighe plaetsen stellen sy het graf in de Kercke op een hooghe plaetse daermen met vele trappen opgaet, MARNIX, Biënk. 2, 16 (bl. 223 a) (ed. 1569).

Voor de sommige (graven) moest men met trappen opgaan, DAALMANS, in Kron. Hist. Gen. 24, 652 [± 1690].

Ook de gangen zelf hadden soms opeens gedeelten met hout bevloerd, en dan gingen zij met trapjes op en trapjes af, BORDEWIJK, Fantast. Vertell. 3, 20 [1924].

↪Ook wel is het ond. dat gedeelte van een bouwwerk dat men door middel van treden bereikt.

De zeegroene koepel deed zich nu weldra op. Hij scheen vrij ruim te zijn, en had nog een klein bijkamertje … De koepel zelf ging met een trapje op, BEETS, C.O. 111 [1839].

↪— (Een zeker aantal) trappen opgaan, afgaan en derg.

Ende acht trappen ghincmen op totter poorten, Liesv. Bijbel, Ezech. 40 E [1526].

Aan d'een zijde was een ingang tot het water, twee of drie trappen neer te gaan, die met root laken bekleed waren, Voyag. v. Klenk 68 [1677].

Den dom seer hoogh geacht, Die icker opklom met macht, Drie hondert en vijftigh trapen, Cuyp. Speldek. 23 a [1681].

Mevrouw F. kwam juist tegelijkertijd met de baar … aan het kerkhek; … zij (de draagsters) gingen de trapjes op met den waggelenden last op hare schouders, LOVELING, Idon. 120 [1891].

Nu klettert een glazen deur open, je stommelt een paar trapjes op … en je ziet je in een donker tuintje aangeland, V. D. LEEUW, Rud. 9 [1930].

↪— Met weglating van het ww. van beweging. In de eerste aanh. in woordspel met de bet. 8).

Ick gaf mijn' Knecht een' hand, en hielp hem seker treden Van een' onsek're Leer. Hij sprack my toe met reden: Heer, leent ghy my de hand om nederwaerts te gaen? Sy waer my nutter tot een trapjen opwaert aen, HUYGENS 2, 85 [1649].

”Twee trapjes op, mevrouw!” zei een dienaar der policie, in den doorgang, tot het gezelschap, dat voor ons uitging. ”Twee trapjes af zou erger wezen,” sprak de heer, die de schommelende dame geleidde, POTGIETER 7, 247 [1851].

Wij kwamen … aangerold in de prettige victoria van onzen goeden kennis, J. M., … de trede af, drie trapjes op, en wij waren in een herberg, POTGIETER, Br. 3, 68 [1871].

Pas op, iers twie trepkes op en daan eint aof, ENDEPOLS [1955].

↪— Van trap tot trap klimmen of afgaan (en derg.).

Van trap tot trap klimmen. Monter de degré en degré, PLANT. [1573].

Van trap tot trap afgaen, Descendre degré à degré, MELLEMA [1618].

— Zij … klimmen van trap tot trap, totdat zij boven op den berg de afgebrokkelde muren van den tempel der Waarheid vinden, QUACK, Soc. 1, 246 [1875].

↪— Iem. al de trappen afgooien, van alle trappen vallen, en derg.

Hy viel van al de trappen, MARIN [1701].

Iem. al de trappen afgooien, KUIPERS [1901].

— Een onzer deed de kamerdeur open en liet zich van al de trappen nedervallen, om zoo veel te eerder op de straet te zyn, CONSC., Avondst. 117 [1846].

↪— Steile trappen.

Wy vonden aan zekere plaats van deze Berg een trap, daar af de treedtjes van kleine houtjes, die wijt van malkander lagen, gemaakt waren. Wy telden … hondert en dartig trappen, en die zeer steil, Voyag. v. Klenk 34 [1677].

Het steenagtig gebergte Hatoemoroli-Hoejon …, langs 't welke zy met verscheide steile trappen boven malkander gewoon zyn na hun dorp … op te klauteren, VALENTIJN, O.-I. II, 1, 53 b [1724].

↪— Als maat gebezigd.

De keucken sal twee oft dry trappen verheuen staen bouen de caffije, om vry te wesen vande vochticheyt ende water dat inden Winter inden neerhof staet, STEVENS en LIEBAUT, Landtw. 20 [1582].

Wy (ginghen) nae de Cascade, die omtrent een 30 trappen hoogh is, C. HUYGENS Jr., Journ. 3, 104 [1649].

Wy klommen ook op de toren, twee hondert en twee trappen hoog, Voyag. v. Klenk 118 [1677].

Het is 40 trappen hoog, V. DALE [1950].

— (Zegsw.) 1°. St.-Jobs trappen geteld hebben; van St.-Jobs trappen gevallen zijn (zie Dl. VII, 308 en Suppl.).

↪2°. Iem. de trappen laten tellen, hem van de trap gooien.

HARREB. 2, 343 a [1861].

V. DALE [1898].

↪3°. Iem. de blauwe trappen doen opgaan of laten tellen, hem voor het gerecht brengen; de blauwe trappen geteld hebben, in de gevangenis zitten (HARREB. 2, 343 a [1861])).

Ik zal hem de blaauwe trappen doen opgaan, TUINMAN 1, 41 [1726].

Iemand een dagvaart belooven. … Men zegt ook: Iemand voor de roode deur doen komen, of de blaauwe trappen doen opgaan; dat beide op 't Regthuis ziet, G. CH. MULDER, N. Ned. Spraakl. 432 [1846].

De blâuwe trâppen (van het gerechtsgebouw) laeten tellen, iemand doen dagvaarden, Taal en Lb. 5, 200 [Sliedrecht, 1874].

↪4°. (Veroud.) Iemand een (den) trap of trappen onttellen, oneerlijk behandelen, bedriegen; inz. gezegd met betr. tot echtgenoten of gelieven: elkaar ontrouw worden of zijn. Volgens de verklaring van NEURDENBURG in Van nyeuvont 98 volg. oorspr. wellicht een theol. term, op het dagelijksche leven toegepast. De aanh. uit Roode Roos 208 zou ook hierop kunnen wijzen, tenzij men hier juist met een secundair gebruik van de uitdr. te maken heeft. Zie voor een andere opvatting BAX, Ontcijf. Jeroen Bosch 101.

Mishoude ter eerster missen ghemelt Die anderen menighen trap ontelt, DE ROOVERE, Rethor. W. (ed. Antwerpen 1562) M iij v° [voor 1482].

Die cassenaer hardt van waer seggen seyt Coemt alle ghi ghehude mans en vrouwen Die wt draecht datmen thuys wel besigen souwe Ende trapkens ontellen condt, Van nyeuvont a v v° [± 1500].

Wilt sij mij nu tblou huijxken om hanghen can sij mij sdaechs twe trappen ontellen, Ref. v. J. v. Stijevoort 1, 65 [vóór 1524].

Sy heeft v menighen trap ontelt, Die weertste, die blusschen mach v dangier: Want sy met liefden haer herteken helt Tot eenen anderen, ende dats haer putier, C. V. RIJSSELE, Sp. d. M. N i v° [begin 16de e.].

A. BIJNS, N. Ref. 146 [1525].

GHEURTZ, Adagia 15 a [1552].

Een oneerbaar wijf oft hoere en can men niet wachten: want die soude den man een trapken ontellen al waert dat hy bouen op die trappen sate, Vanden, x, Esels 27 [1558].

(Velen) Die alsoo ontellen haren naesten den trap Met bedriechlijcken clap, in haer hanteren, Dese en zijns niet die v (Mercurius) fauoriseren, Antw. Sp. m i r° [1561].

Moet men oyck soe nau passen en stellen? Mach men onsen Heer geenen trap ontellen? Voer wysheyt, leven in sotternyen? Voer reynicheyt, spelen met amyen Heymelyck, secreet en anders niet? Roode Roos 208 [1565].

Siet wel toe dat ghy Venerem … Eerst wel bewaert, die met Marte in alle hoecken Amoreuselijck boeleert, en v doet ontrouwe. Ghaet en verwermt haer wat teghen die couwe, Oft sy mocht v wel eenen trap ontellen, HOUWAERT, Lusth. d. M. 2, 204 [1582].

↪5°. Bij trappen klimt men een toren op, en derg., men dient een geleidelijken voortgang te zoeken.

By trappen klimt men eenen toren op, en niet zonder trappen, ten zy met gevaer van den hals te breecken, VONDEL 6, 49 [1650].

Gaen by trappen. 't Is on-natuyrlick, dat yemand van de laeghste tot de hooghste sporte springht, zonder de middelste te raecken. Zoo is 't oock onbehoorlick, dat yemand op de derde stagie van eere gheslinghert wert, die de eerste noch niet begroet en heeft, DE BRUNE, Bank. 1, 265 [1657].

De beginselen van alles, zyn droevig en swaar … Daar is tyd, en bereytsel toe van nooden, By trappen te klimmen, is niet verbooden, Voor de eerste, is dit al een bystere stap; Zy kost wat, het verstand en weetenschap, V. HALMAEL 1ᴥ, 21 [1708].

Langs deezen trap (gelijkmen, om niet te vallen, veiligst by trappen opklimt) ging ik al verder, HUYDECOPER, Proeve 1, 404 [1730].

↪2. (Gewest.) Sport van een ladder. In W.-Vl., hier en daar in het midden van N.-Br., in den kop van Ov., in N.-O.-Drente en de Z.-O.-punt van Gron. (volgens opgave van den Vl. Dialectatl. en den Taalatlas III, 8). Blijkens TER LAAN ook elders in Gron. en wel in den vorm trappen (zie onder 16).

een Trap, ofte Graedt …, the Steps of a Ladder, HEXHAM [1658].

— De begrippen van heldere kleur, bewegelijkheid, lichtheid, vrijheid, vroolijkheid, geluk, licht, onstoffelijkheid, geest liggen zoo na bij elkander, dat onze fantasie ze onwillekeurig als de trappen van een ladder op en afklimt, GORTER, Lett. Stud. 2, 248 [1869].

Telt de trappen van die leêre, Loquela 9, 78 [Bulskamp, 1889].

+II. Metaf. — A) Berustende op vergelijking naar het uiterlijk voorkomen.

↪3. Gezegd van in de natuur voorkomende, met de treden van een trap te vergelijken formaties, bepaaldelijk met betr. tot een waterval.

Trappen van zoden, gradins de gazon, V. MOOCK [1846].

De trappen van eenen waterval, les gradins d'une cascade, Ald.

— In het bosch uit een zeer hoge berg … ontspringt een water, … hetwelk de Fontijn genaamt word, en waarby men op trappen van gazon zeer vermakelyk in het eensame zig verlustigt in de eenvoudigheid der natuur, in Bijdr. en Med. Gelre 19, 350 [1780].

Het water vloeit langs trappen omlaag, V. DALE [1950].

De enorme waterval van de bruisende Ache middenin; het water stort in twee trappen bijna 150 m diep naar beneden, W. IRISH' STEPHENSON, Gids voor Oostenrijk 71 [1952].

+↪4. (Bouwk.) A.h.w. een trede vormend terugwijkend gedeelte van een muur, in het bijz. elk van die gedeelten aan den top van een zekere soort van gevel.

Trap. Trede, bank, sprong die men bij 't bouwen van een muur op hellenden grond hier en daar moet maken, V. KEIRSBILCK, Mets. [1899].

Puntgeveltje met trapkens vier, vijf, zes, V. DELA MONTAGNE, Ged. 78 [1907].

Brandgevel, uit omstreeks 1500. Top met schuin afgedekte trappen, waarop nokpannen, Oudheidk. Jaarb. 1926, 89.

De gevel … bestaat uit twee verdiepingen boven de kelderverdieping en een topgevel met twee trappen, DEN HERDER, Oude Gebouwen v. Amsterd. 117 [1949].

In de Gothiek versterkte men de trapjes (van een trapgevel) met vooruitstekende pinakels, WINKLER PRINS, Encyclop. 9, 478 b [1950].

↪5. (Wisk., veroud.) In den tijd van STEVIN (zie de 1ste aanh.) blijkbaar gebezigd voor elk van de onderverdeelingen in zekere eenheden van een meetlat, bij STEVIN (misschien door hem uitgedacht als vernederlandsching van het vreemde woord) en enkele latere schrijvers ook voor graad als het 1/360 deel van een cirkelboog (lat. gradus, vert. van arab. daraga, ladder, trede: zie DIJKSTERHUIS, Vreemde W. i. d. Wisk.).

Laet AB, BC, CA, drie linien des driehoucx ABC wesen, ende DE een leer: Om welcx ghedaente met een te verclaren, soo is te weten inde ghebruyck te sijn, by de ghene die metselrijen, timmeragien, sterckten, landtcaerten, zeecaerten en dierghelijcke teyckenen, daer benevens een maet te stellen als de voorschreven DE, die om haer lijckformicheydt met een leer, oock leer ghenoemt wort, ende als haer ghedeelten niet seker voelen, roeden, mylen, of dierghelijcke en beteyckenen, soo heetmense int ghemeen, oock om de lijckformicheyts wil, trappen, STEVIN, Gedacht. 4, 47 [1605].

— Laet ABC een houck sijn begrijpende 50 trappen, STEVIN, Gedacht. 4, 15 [1605].

Den trap wort van velen gheacht lanck te wesen ontrent 18 uyren gaens eens ghemeenen gancx, 2, 142 [1608].

Den duysteraer sal hier ghelijck den evenaer en meer ander ronden, ghedeelt worden in 360 trappen, 3, 13 [1608].

Soo veel trappen als de Maen op twee daghen loopt, 3, 34 [1608].

Peilt hy trappen, ick schiet Sterren, HUYGENS 1, 39 [1622].

't Darde deel eens Traps, of 20′, ABR. DE GRAAF, Vinding d. Lengte v. O. en W. b 3 v° [± 1650].

Deze veerstepunts loop (van de zon) wert bevonden in 100 Jaaren op 1 trap 45′, ABR. DE GRAAF, Starre-kunst 61 [1659].

+↪6. (Muz.) Uitgaande van het beeld van den op een trap(leer) gelijkenden notenbalk (STEVIN, Singconst II: ”Singleer is die bestaet in evewijdige linien, op de wijse der trappen van een leer, daer de singteyckens climming en daling door beduyt wort”): de afstand tusschen twee opeenvolgende tonen van een diatonische reeks; toontrap.

Trap, Toontrap …; de afstand van een toon tot zijn naast volgenden, VIOTTA, Lex. [1885].

— Dat inde Musijck niet meer als seven Letteren werden ghestelt, namentlijcken A.B.C.D.E.F.G. ende ses Toonen, als Re. Mi. Fa. Sol. La. (sic) dese t'samen ghevoecht maecktmen tot twintich graden ofte trappen, daermen int singen op ende neder met can loopen, nae 'tgebruyc der older Const-schryvers, die dese genaemt hebben Scala Guidonis, ofte Gamma, VREDEMAN, Isagoge Musicœ A v° [1618].

Lichter ende bequamelicker telt men tverschil van twee gheluyden deur trappen na de nateurlicke ghesanck climmende of dalende dan deur toonen en halftoonen overmits de menichte der trappen met de menichte der toonen niet en overcomt, STEVIN, Singconst 53 [voor 1620].

Alsmen zinght, soo klimt off daelt de stemme met trappen, off met sprongen: welke dueren sekere maet van tijdt, BAN, in Tijdschr. N.-Ned. Muziekgesch. 1, 97 [1642].

Hier hebben wy dan sesderlei secunden, namelyk, kleinste, kleine en groote halve verdubbelde kleine halve-geheele toonen, en grootste secunden; deeze, gelyk ze in nooten niet verder gaan dan tot de naaste ruimte, noemt men trappen, en alle overige, sprongen, LUSTIG, Muzykk. 112 [1751].

Quart, … een interval van vier trappen, of het vierde interval van een aangenomen toon, VIOTTA, Lex. 3, 178 [1885].

Leeren ze een volgende toon zingen (hetzij een trap hooger of lager) ze leeren wederom direct de naam van de noot en z'n plaats op de notenbalk, TH. BOSMAN, Zangkunst en Zanglust 123 [1930].

(Toon)geslacht IV laat zuivere diatoniek hooren minus de tweede trap, Mensch en Melodie 1, 21 a [1946].

+↪7. In andere toepassingen.

Even gelyk in een balk, welke doorgezaagt word, wederzyds eenige hoogtens blyven, Trappen genaamt, welke hun oorspronk aan den hoek, die de tanden van de Zaag met den Zaag zelf maken …, verschuldigt zyn, L'EPIE, Onderz. 133 [1734].

De vaak in de stoffen zichtbare dwars-streepen van ongelijke dichtheid (trappen, Treppen), KUYPER, Technol. 2, 64 [1861].

+B. Berustende op een overeenkomst in functie, op het beeld van opklimmen (en afdalen) langs treden.

+↪8. Met betr. tot iets dat middel is om iets anders (hoogers) te bereiken; elk van de stadia noodig voor het bereiken van een zekeren staat of rang, waarbij de onderscheiden stadia ten opzichte van elkaar niet noodzakelijk een gradueele opklimming vertoonen; stap, schrede.

Dees harder toont meer dancks voor not van bosch, en boomen, Als menich eelman voor geschoncken vorstendoomen, Die vaeck sijn Prince danckt met oproer oft verraet, En acht maer elcke staet, een trap tot hoger staet, HOOFT, Ged. 2, 156 [1605].

Deze dóódt (van Anjou) gaf eenen gróten slinger aan de zaaken van Vrankrijk. Henrik zagh'er zich door vóórtgezet tót op den naasten trap aan 't rijk, HOOFT, Henr. de Gr. 47 [1626].

De Moeder, sey de slaef, die was haer vroeg ontvallen, En dat was d'eerste trap van dit oneerlick mallen, CATS 2, 186 a [1635].

Aengesien het mortificeren van de verschreven charge een goede trap avanceert tot de verschreven eerste extremiteyt …, soo besluyte ick enz., JOH. DE WITT, Br. 2, 397 [1662].

De brave W., … Volleert in Pallas eedle kunsten En Themis rechtboek, door de gunsten Van Godt en menschen ieders vrint, Geeert, ontzien, noch meer bemint, Rees altyt hoger langs die trappen, VOLLENHOVE, Poëzy 280 [1675].

Sy moeten dan solliciteren Om hulp; dat is de trap tot baat, V. RUSTING, Geh. Duvel 143 [1704].

Zy boezemde my die zelfde neigingen (t.w. tot wellust en dartelheid) in, en dat waaren juist de trappen met dewelke ik na myn ongeluk klom, Dwaalende Student 13 [1750].

Hunne advocatenloopbaan (die van de zonen van Jacob de Witt) moest eene oefenschool; een middel om zich bekend te maken; een eerste trap tot het verwerven van de eene of andere stedelijke waardigheid … zijn, VEEGENS, Hist. Stud. 2, 361 [1866].

”We moeten het sàmen opbouwen wil het goed worden”, zei ze. ”Die bungalow is de eerste trap naar een andere wereld, met zonnebaden, en allemaal als kinderen van een Vader op sandalen”, V. EYK, Int. Revue 256 [1936].

↪— Met betr. tot het bereiken van zeker geestelijk goed, of het zich gereedmaken om dat te ontvangen, inz. in religieus opzicht.

Die derde trap ofte condicie om deuoteliken misse te hoeren es bangicheit ofte berou van allen dootsonden dien ic gedaen mach hebben, GERRIT VANDER GOUDE, Boexken vander Missen (N.-Kr. n° 982) d i v° [Gouda, 1506].

Climt dese vijf trappen, ghi sult verhoocht wesen Midts gods gracie nv hoortse vertoocht lesen, Eerst is teghenwoordighe tribulacie, Dander, patiencie in temptacie enz., Gentsche Sp. l 3 r° [1539].

In Hollant climt men meê tot lof langs des deuchts trappen, Al can ick niet van my gelijck Italia clappen, HOOFT, Br. 1, 10 [1600].

De Godsdinste welcke ons onderwijst de behoorelijcke eerbiedinghe tot Godt ende ons gheleydt tot d'eeuwighe salicheydt, is vrouwe, ghelijck oock zijn alle de dienstmaechden, (trappen tot d'eeuwighe gelucksalicheydt) te weten, gheloove, hope, ende liefde, met de aendacht, boetveerdicheydt, bedroeftheydt, onthoudinghe enz., GOMES V. TRIER, Verger des Colloques 229 [1611].

So moet gy de volmaakte eysch der Goddelike Wet in alle deelen en trappen met volhardinge tot den eynde toe … onderhouden, SCHORTINGHUIS, Inn. Chr. 255 [1740].

Tracht naar nutte kundigheên; Leg u toe op wetenschappen; Maar beschouw ze niet als trappen Om ten Hemel op te treên, BILD. 11, 287 [1822].

Het ware denkbeeld dat het autoriteitsgeloof een eerste trap is om tot waarheid te komen, SCHOLTEN, Leer d. Herv. Kerk 1, 107 [1850].

Een juichende roep, een stom bewustzijn bij dat land te behoren, zoon of dochter te zijn van dat volk. Wie kan zeggen of dat gevoel niet de eerste trap tot naastenliefde is? LAMAN TRIP-DE BEAUFORT, Willem de Zwijger 212 [1950].

↪Bepaaldelijk in de mystiek wordt gesproken van trappen.

Ick (houde) sulcke kennisse, indien zy op waerheyt ende niet op waen bestaet, voor een heylsaam verstant ende eerste trappe ten rijcke godeswaert ende eenwordinge door Christum met Gode, COORNHERT, in Bronnen Coornhert 300 [voor 1590].

Dat sy noyt en sullen intreden de twee volmaecktste trappen van ons Casteel der sielen, want verliesende hunnen wech, welck Iesus is, sy en konnen hier toe niet gheraecken, IOSEPH A S. BARBARA, Gheest. Kaertsp. 328 [1676].

Dat alle Kinderen Gods niet en komen tot gelijcken hoogen trap, en op de minste trap te vreden en vrolijck konnen ende mogen zijn, hoewel verlangende na aenwas, BRAKEL, Trappen d. geestelycken Levens* 3 r° [ed. 1717].

De menschelijke rede kent drie trappen, de drie trappen van alle mystiek: imaginatio, ratio en intuitio, VLOEMANS, Menschen als Goden 133 [1930].

In de Christelijke mystiek en in die der Soefi's spreekt men gaarne van trappen. Het einddoel is altijd de eenwording met God, G. V. D. LEEUW, in WINKLER PRINS, Encyclop. 14, 194 b [1952].

+9. Graad van meer of minder zijn, mate; b.v. gezegd met betr. tot een (natuurkundig) verschijnsel, een eigenschap, een vermogen enz. In vrij gebruik thans niet gewoon.

↪a. Alg.

Daer zijn oock in alle dinghen trappen, waerin onder dese groot onderscheyt is, ERASMUS, Sotheyt 121 v° [vert. 1560].

Spaensche pokken zyn niet als van een selfde slag in haer wesen, en worden alleenig onderscheiden door trappen, volgens dat zy meerder of minder zyn, MAURICEAU, Siektens d. swangere Vr. 134 [1683].

Het menschdom is in het algemeen in een bedurven toestand, maar dit bederf heeft verschillende trappen, Philanthrope 4, 12 [1760].

Die Heer … heeft gewild dat de menschelijke samenleving eene ontmoeting van rijkdom en armoede, in alle trappen van die, zijn zoude, BEETS, St. Uren 1, 237 [1848].

↪— In, soms tot (aan), een zekeren trap: mate.

Dat zijn voorwaer ketters tot inden vierden graet, soo als de Doctoren inde medecijne spreken, dat is te segghen tot aenden hoochtsten trap, MARNIX, Biënk. 2, 19 (bl. 236 b) (ed. 1569).

Barmhertigh is God en goedigh, ja de goedtheydt selve … Ende dien volghens inden hooghsten trap Mede-deelich, SPRANKHUISEN 3, 9 a [1630].

Tog missen wy de kennis in dien trap, als de Apostelen die besaten, so ontbeeren wy egter daarom de geheele saak niet, SCHORTINGHUIS, Inn. Chr. 174 [1740].

De eene stoflykheid bezit meerder vlugheid dan de andere. De vlugge Zouten der Padden, Kikvorschen, en Scorpioenen, zyn zulks in een minder trap dan die der Viperslangen, BERKHEY, N.H. 3, 152 [1772].

Aangezien … volgens de voorlichting des tegenwoordigen Staatsministers, niets minder bedreven was, dan misdaaden van publiek geweld, gekwetste Majesteit en hoog verraad, en wel tot dien uitersten en afschuwelyken trap, dat de Ondergeteekende en zyne Consorten, met de … Balthasar Gerards wierden gelyk gesteld, N. Ned. Jaarb. 1790, 2149 [1790].

Zij moeten zorgvuldig letten op diegene (die paarden), welke gedrukt zijn, deze op de inspectie van den paarden-arts doen geleiden, en volstrekt niet toelaten, dat zoodanige bereden worden, bij welke dit zelfs in den minsten trap plaats heeft gehad, Bijv. Stbl. 1820, blz. 808.

↪— (Zekere) trap van —.

De trappen van danckbaerheyt zijn, een weldaedt erkennen, verbreyden ende vergelden, COMENIUS, Ianua 130 [1648].

Onse mage verteert veel dingen in weynigh tijdts tot haere eerste sap …; 't welck geenen trap des vuers en vermach, V. HELMONT, Dageraad 55 [ed. 1660].

Zo dat zy (zekere opperhoofden) in veel zaken groote overeenkomst hebben; hoewel zy in eenige trappen van eer, en ook in de grootheit van winsten, verschillen, VALENTIJN, O.-I. II, 1, 94 b [1724].

Hoe veel trappen van vernedering zyn 'er Willem? Aanh. op WOLFF en DEKEN, Leev. 201 [1786].

Hoe kan iemand die goedkeuring verkrijgen, die niet gekend word, verstooken van een zekeren trap van de zoo begeerde, (begeerenswaardige?) vermaardheid? V. WOENSEL, Rusl. 244 [1804].

In haar salon nam 't stoken Nooit einde of aanvang, naar de trap van hitte of kou', STARING 2, 174 [1832].

Ze (Spaansche boeren) zitten op hun wagentje, getrokken door een pan ossen of door het wonderlijke drietal: paard, muilezel, ezel, achter elkaar gespannen volgens de trap der belangrijkheid, dat wil zeggen de kleine eigenwijze ezel voorop, TER KUILE-SCHOLTEN, Voertuig v. h. Leven 27 [1953].

↪— Zekeren trap (van —) bereiken of geven en derg., soms, in doorgevoerde beeldspraak, zekeren trap (van —) beklimmen, en derg.

Libertas dedititia, … een vryheyd, die de Romers verleende an die geene de welke met haar in bondgenoodschap zijnde, kwaamen af te vallen van het bond genoodschap, waar over sy overwonnen zijnde van de Romers, voor doodschuldige wierden geagt van de selve, en oversulks als syse in genade annaamen, maar met de minste trap van vryheyd begaaft, KOERBAGH, Wdb. d. Regten 322 [1664].

Een Plant of Boom, den uitersten trap van Grootte bereikt hebbende, groeit niet meer, HOUTTUYN, Nat. Hist. II, 1, 7 [1773].

Dat het water tot de voordbrenging van ontvlambaare-lucht uit rottende groeijende zelfstandigheden, slegts alleen kan nodig zyn, om het Phlogiston een schielyker trap van losmaaking te geeven, Verh. Holl. Maatsch. d. Weet. 24, 215 [1787].

Dan is het bijna onmogelijk, dat de hoogste trap van reinheid en heiligheid door eenig sterveling beklommen wordt, LOOSJES, Bronkh. 4, 126 [1807].

Wezens, die in enkele opzichten … een trap van volmaaktheid hebben bereikt, waar wij met bewondering naar opzien, Versl. Ned. Ornithol. Ver. 1, 35 [1904].

↪— Van een persoon of zaak: tot zekeren trap klimmen, stijgen of, met minder duidelijke beeldspraak, komen, voeren enz.

Hy (Sylla) (verhief) Pompejus … tot zulk een hoogen trap van aanzienlikheid, dat enz., DE BRUNE, Jok en E. 2 [1644].

Hoe toch zal men eens geraken, Tot zulk een trap van Overgift? Tot zulk een grondig al-verzaken? HUYGEN, Gods Kon. 1, 149 [1689].

Geven … te kennen de ondergetekende fabrikeurs en coopluiden in lakenen, dat … de gemelte trappelaars … zelfs tot die trap van stoutheid hebben derven comen, dat zij enz., in R.G.P. 49, 389 [1722].

Zyne beste vrienden … worden hem onverdraaglyk, zo hy hen tot denzelfden trap van rykdom ziet opklimmen, Philanthrope 4, 6 [1760].

Door den verachtenden toon van dit laetste gezegde tot den hoogsten trap van woede vervoerd, liep de Overste tot de maegd, CONSC., Boerenkr. 100 [1853].

Een langdurig bezit (geeft) meerdere waarborgen … om tot den hoogsten trap van productiviteit te komen, Onderz. Landb. 1886, 19, 19 [1890].

↪— Op zekeren trap van — stijgen, of brengen, plaatsen; thans zeer gewoon: op zekeren trap van — staan.

Gestegen op dien trap van eer, VOLLENHOVE, Poëzy 234 [ed. 1686].

Hy is op den hoogsten trap van eere, DES ROCHES [1769].

De wet der Ridderschap Stond in dien tijd op veel te hoogen trap Van heiligheid, en had het niet geleden, BILD. 1, 351 [1793].

De Slapers (in een diligence) staan bij mij op den laagsten, den minst schuldigen trap van overlast, BEETS, C.O. 91 [1837].

Dat plaatsen der dieren op verschillende trappen van volkomenheid, OPZOOMER, Wezen d. Kennis 101 [1863].

Menig geestelijke, met wien wij in aanraking kwamen, werkte volijverig mede met de Regering tot het brengen der natie op een hoogeren trap van beschaving, VEEGENS, Hist. Stud. 2, 260 [1884].

De levensvoorwaarden onder volken op hoogen en op lagen trap van beschaving, Titel v. e. rede van A. W. NIEUWENHUIS [1904].

↪— (Veroud.) Met of bij trappen, geleidelijk, meer en meer.

Onder alle de Koningen van gantsch India is niemant die onse Gesanten hooger eer aendoet als desen Koningh: ende dewijl ick vijfmael na een derwaerts geweest ben, is dese eere continueel met trappen aengegroeyt, V. GOENS, Javaense Reyse 30 [ed. 1666].

's Mans (Judas') geltzucht steeg by trappen Tot dees bloetkoopmanschappen, VOLLENHOVE, Kruistr. en Gez. 59 [1681].

Vermids hy nu ondervond, dat die verkwikkende herschepping (t.w. door het drinken van wijn) by trappen aangroeide, kon hy van zig niet verkrygen, op een zekere hoogte op te houden, V. EFFEN, Spect. 11, 203 [1734].

↪— (Veroud.) Bepaaldelijk met betr. tot verwantschap: graad.

Dat soodanige beswarenisse zich niet verder uitstrekt, als tot de vierde trap van maegschap, wesende met de vijfde en volgende trappen de goederen vry en onbeswaert, ten ware de Testateur enz., HUBER, Heed. Rechtsgel. 165 [1726].

↪b. Bij de scholastieke natuur- en geneeskundigen. Een bepaling van de onderlinge verhouding van de eigenschappen (warmte, koude, vochtigheid en droogte) van de stoffen, in overeenstemming met de menschelijke temperamenten. Verg. GRAAD, 6, f).

De Schoolen …, niet konnende voortvaeren met de vier elementen, noch met haer vermengelinge, haer qualiteyten, trappen, humeuren enz., V. HELMONT, Dageraad 66 [ed. 1660].

↪c. Door MONTANUS gebezigd met betr. tot zijn opvatting van accent. Verg. ook de samenst. trapmerk, trapverschikking.

Het staen van deeze (accenten) booven de Stofmerken beduit, dat de beteikende stof van die merken in zulken trap moet luiden; en dit alzoo, dat den top van die luiding moet zijn inde Letter die beduit wort door het merc daer het trapmerc recht booven staet, Spreeck. Inl. 27 [1635].

De Trappen van de hoochte des Geluits, die onder de Enkelde Letteren inde Woordleeden gevonden worden, zijn zes, 83 [1635].

Dat ooc de l, j en w van eenen trap zijn, can afgenoomen worden, uit datse achter malkanderen niet wel en connen volgen, 84 [1635].

+↪10. Mate van volmaaktheid, intensiteit of ontwikkeling; gezegd met betr. tot een kunst, een wetenschap, een bedrijf of industrie.

Nergens is een zekere trap van wetenschap zo algemeen als hier, V. EFFEN, Spect. 1, 103 [1731].

De eenvoudige steen wordt tot een eerste trede van die eindeloze trap der technische ontwikkeling, V. PEURSEN, Cultuur 43 [1955].

+11. Stadium of phase in een proces of een ontwikkeling, hetzij een natuurlijk proces, dan wel een geestelijke ontwikkeling of denkproces, en wat daaruit voortvloeit, zooals leerstelsels en handelingen.

↪a. Alg.

De drievuldigheyt, der dryer persoonen onderscheydt, de twee naturen in Christo …, oock de predestinatie, de verkiesinghe Godes … met meer andere deser ghelijcke hooge trappen inde leere, COORNHERT 1, 270 a [1586].

Ick doe derhalven mijn best om beyde de partijen tot moderatie of rechlijckheyt te brenghen, ondersoeckende waer uyt de menschelijcke insettinghen ghesproten zijn, door wat trappen dus verre ghestegen, wat luyden ende hoe verre zy verplichtende zijn, ERASMUS, Coll. Fam. 401 b [1634].

Van twee trappen van Afleiding die vrij hoog loopen, en vermaeklijk zijn, TEN KATE, Aenl. 2, 8 [1723].

Nu staat gy op den eersten trap uwer bekeering, WOLFF en DEKEN, Leev. 8, 140 [1785].

Het masker van het olifantstorretje betreedt den laatsten trap zijner gedaantewisseling, Nat. Verh. Kon. Maatsch. d. Wet. 5, 2, 56 [1810].

Neemt het rietvocht op dezen trap van behandeling dit voorkomen niet aan, dan gebeurt het zelden dat eenige opvolgende bewerkingen het in goede suiker veranderen, DE STURLER, Handb. Landb. Ned. O.-I. 1094 [1863].

Ten gevolge van de trappen in dit noviciaat waren er nu onder de Esseërs verschillende klassen, QUACK, Soc. 1, 48 [1875].

Deze ramen (zekere gebrandschilderde kerkramen), die de belangrijkste trappen vertegenwoordigen in de ontwikkeling van de twaalfde tot de zestiende eeuw, Parool 25 Juli 1952, 2.

↪— Bij, met of in trappen, in opeenvolgend hoogere stadia, trapsgewijs.

V. DALE [1950].

— Men appelleert vanden minderen Iuge totten meerderen Iuge, ende van hem totten meerderen daer naer, ende alsoe gradatim ende met trappen, WIELANT, Pract. Civ. 310 (ed. 1573).

Van dese hare eeuwighe ende onveranderlijcke Verkiesinghe ter salicheyt, worden de uytvercorene t'syner tijdt, hoe wel by verscheyden trappen ende met onghelijcke mate, verseeckert, Oordeel Synodi Nat. Geref. Kercken Dordrecht 1618/1619, blz. 6 (ed. 1619).

Nu leeren wy allengs Godts wijsheit tegenstappen, Eerbiedigh, en beschroomt. zy openbaert by trappen Het licht der wetenschappe en kennisse, VONDEL 6, 239 [1654].

Hoe! 't moet weezen. Zy spreekt van Foberts Eer en deugd, En leid dat af van d'eerste jeugd, En kindsgebeenten, zo by trappen, Tot dat zy eindelijk komt stappen, Tot Foberts vrijerlyken staat, ALEWIJN, Besl. Swaantje 63 [1715].

Het voorgaande ('t welk ik met trappen, en ordere voor gesteld, en onderwezen heb), V. LINTZ, Koopmansreekeningen 4, 123 [1774].

Dit is waar, dat altoos elk leerstuk tot de hoogste eer van God en tot onze meeste vernedering beslist moet worden. Bij trappen komen wij tot dit zoo moeilijk gevoel, W. DE CLERCQ, Dagb. 1, 250 [1823].

↪— Op een zekeren trap van of in ontwikkeling.

Zij kon niet tot hem opzien, hij stond met haar op gelijken trap, neen! zelfs een trede lager in geestesontwikkeling, V. MAURIK, Krates 233 [1885].

Hij staat op een hoogen trap … van ontwikkeling, V. DALE [1898].

↪b. (Veroud.) Met betr. tot het onderwijs; phase, graad, soms zooveel als: klas of les.

't Letternamen ende spellen, zijnde d'eerste trappen der Schól-leere, Nederd. Spellinge A ij r° [1612].

Ik (meene) haar niet te leeren eenige andere Trappen, voor en al eer zy den eersten Trap … volmaaktelijk … konnen op zeggen, DE GELLIERS, Trap d. Jeugd A 2 v° (ed. Amsterdam, 1769).

Was het zelve (de Latijnsche School) in 't volgende jaar volbouwd, en verdeeld eerst in zeven en vervolgens in zes afzonderlyke Schoolen, of trappen, naar der Leerlingen bekwaamheid, van welken ieder door een byzonder Meester bediend wordt, V. MIERIS, Beschr. v. Leyden 2, 442 [1770].

Zie daar mijn eersten, doch de moeylijkste maar te gelijk ook de voornaamste Trap, welken ik in 28 School-lessen hebbe verdeeld, B. CRAMER, Geld. Trap d. Jeugd 30 (ed. 1777).

Praktijk. Eerste trap. — Eerste en tweede leerjaar … Serie der oefeningen, TENSI-BROUWER, Gids v. h. Teekenond. 1, 24 [1901].

↪c. Met betr. tot verkiezingen in tegenst. tot rechtstreeksche verkiezingen; verg. getrapte verkiezingen.

Het stelsel van de verkiezingen met één trap, BUYS, Stud. 1, 455 [1871].

Die Commune was niet anders dan 't Parijsche kiescollegie, dat de afgevaardigden voor de Nationale Vergadering had verkozen, want die verkiezingen voor de Staten-Generaal moesten langs twee trappen geschieden, QUACK, Soc. 1, 324 [1875].

↪d. Met betr. tot de prot. -kerkelijke tucht: elk van de gradueel opklimmende maatregelen, zooals deze aan de gemeente worden meegedeeld, in het bijz. in de benaming de drie trappen van censuur.

Het is V.L. kennelick, dat wy nv tot verscheyden tijden by sekere trappen V.L. voorghehouden hebben, wat een groote sonde ende sware ergernisse onse mede lidtmaet N. ghedaen … heeft, Forme des Bans, achter Bijbel v. Deux Aes (ed. Leiden, Paedts, 1589) EEee vi r° [1586].

Wanneer yemandt in een heymelijcke dwalinge staecke, tegens 't fondament der Christelijcker Leere, ende 't selve van yemandt vernomen wordt, de selve sal sulcks den Minister des Woordts te dier Plaetsen aendienen, ten eynde sulcx door de heymelicke, vriendelicke, ende Christelijcke vermaningen, met goede discretie gebetert worde, ende sal den Minister hier in volgen de Trappen van onsen Heere Christo verordineert, Matth. 18, Gr. Placaetb. 1, 183 [1591].

Dat niet tot den uitersten trap der excommunicatie worde overgegaan, zoolang het formulier van den ban niet toepasselijk geacht wordt, Acta Gener. Synode Geref. K. in Ned. 1933, blz. 119.

De drie vermaningen (de zoogen drie trappen van censuur), JOH. JANSEN, Verkl. Kerkenordening 317 [1937].

De eerste trap is de vermaning zonder naam. … De tweede trap is de vermaning met uitdrukking van den naam des zondaars. … De derde trap is een herhaling van den tweeden met mededeeling van het besluit der voorgenomen afsnijding, 318 [1937].

↪(Veroud.) Bij trappen, met volle trappen.

De sulcke, die over sonden niet Crimineel zijnde, heymelijck geschiet, maer daer naer met vollen trappen vermaent zijnde, Gr. Placaetb. 1, 185 [1591].

Dat men tegen de exorbitante Remonstrantsche lidtmaten sal procederen bij trappen in Godes H. Woort ende uut hetselve in de kerckenordeninge uutgedruckt, in R. G. P., Kl. S. 3, 210 [1627].

↪e. (Gramm.) Trappen van vergelijking, elk van de, door toevoeging van een suffix of door omschrijving verkregen vormen van een bnw. of bijw., waardoor een bepaalde graad van de uitgedrukte eigenschap wordt aangegeven; gewoonlijk onderscheiden in drie, soms in twee trappen, wanneer nl. ontkend wordt dat de grondvorm van het bnw. of bijw. een vergelijking uitdrukt. Andere benamingen zijn: trappen der vergrooting (veroud.), — van beteekenis (zndl.), — van hoedanigheid.

(Gramm.). Trappen van beteekenis, degrés de comparaison ou de signification, HEREMANS [1869].

— Een Vergrootelic Byvouglic woort is, welk een grooter, ende ook een grootst woort heeft, als Geleert, Geleerder, Geleertst ofte Geleerst, dit worden Trappen der vergrootinge genaemt, V. HEULE, Nederd. Spraeck. 8 [1626].

De Trappen der Ver-ghe-lijking zijn dry: de Stellende, Ver-ghe-lijkende, Over-treffende, KOK, Ontw. Nederd. Letterk. 17 [1649].

Deeze Vergrootbaere Woorden neemen in den Middeltrap, den tweeden Trap der Vergelykinge, er aen, en worden van den Noemer in den Gronttrap afgeleidt; als Groot, Grooter, MOONEN, Spraeckk. 56 [1706].

V. D. PALM, Nederd. Spraekk. 1, 40 [1769].

Er zijn drie trappen van hoedanigheid, TERWEY, Ned. Spraakk. 76 [1883].

Verscheidene bijvoeglijke naamwoorden missen één of meer trappen van beteekenis, JANSSENS en V. D. VORST, Lat. Spraakk.ᬳ 27 [1933].

De comparatie (vergelijking in drie trappen), OVERDIEP, Stil. Gramm. 270 [1937].

— De bijvoegelijke naamwoorden hebben twee trappen van vergelijking, WEILAND, Nederd. Spraakk. 91 [1805].

Het adjektief in zijnen gewonen vorm, in welken het de hoedanigheid zonder vermelding van eenigen graad van intensiteit uitdrukt, heet, in tegenoverstelling van de vermelde trappen van vergelijking, in den positief (stellenden trap) te staan, BRILL, Holl. Spraakl. 231 [1846].

DE VOOYS, Ned. Spraakk. 67 [1953].

— Men onderscheidt: de stellende trap (Dl. XV, 1320), soms (veroud.) stellige trap (Dl. XV, 1325), trap van stelling (zie Suppl.), vaststellende trap (zie Suppl.); de vergrootende trap (zie ald.), soms (veroud.) vergelijkende trap (zie ald.), trap van vergrooting (zie ald.); de overtreffende trap (Dl. XI, 2134), soms (veroud.) overheffende trap (Dl. XI, 1748), overschrijdende (zie Suppl.) of hoogste trap (zie Suppl.). Bovendien komen voor de veroud. samenst. grondtrap, middeltrap, boventrap of oppertrap.

↪— De overdrijvende trap; door HUIZINGA als karakteriseerende uitbreiding gebezigd; evenzoo de verkleinende trap door OVERDIEP.

Om ondanks de geringe aandacht, waarmee zij wordt gelezen, toch tot opneming te dwingen, moet de krant gebruik maken van den overdrijvenden trap, HUIZINGA, M. en M. 103 [1918].

Voor de aanduiding van een geringeren graad (de verkleinende trap) bestaat geen andere vorm dan de omschrijving, OVERDIEP, Stil. Gramm. 273 [1937].

+12. Met betr. tot een rangorde van menschen of dieren ten opzichte van elkaar, in iemands leven, of van zaken, voorzoover niet onder 10) genoemd.

↪a. Met betr. tot iemands rang of graad in burgerlijk, maatschappelijk of wetenschappelijk opzicht; waardigheid, stand, rang, orde, graad.

Welcke hope van loon, allencxkens groter geworden zynde dan zijn voorige vreese van straf, hem doet verlaten den eersten trappe van de knechtschappe ende opten tweeden trappe van der huyrlingen loonsuchticheyt doet stygen, COORNHERT, in Bronnen Coornhert 288 [voor 1590].

Tot leidtsliên des gemeents … sijn op verheven trap gestelt De vorsten van het volck en haylighe' overheden, HOOFT, Ged. 1, 112 [1610].

Dat de gevrijdde jonghen … 't geluck sijner verlossingh voor mijn vader veeltijds bevroedt ende erkent heeft, als hebbende op den trapp van geestelicke ende lichaemelicke slavernye gestaen, HUYGENS, in HOOFT, Br. 3, 199 [1636].

Het en zy de selve in haer Edele Groot Mog. Academie sijn promotie bekomen, ende aldaer met den trap van Doctor ofte van Magister gehonoreert sal zijn, Resol. Holl. v. 19 Dec. 1670, blz. 105.

Daar zijn onderscheidene trappen in onze stedelijke Regeeringen, die allen min of meer aanzien aan den koopman bezorgen, V. HOGENDORP, Gedenkschr. 3, 121 [1795].

Jan van Nicopólen Berucht door syn geslacht, groot wégens wétenschap, Vermaerd door syne deugd en Bischoplyken trap, V. DAELE, Tydv. 11, 6 [1806].

Op den eersten trap van de maatschappelijke ladder, V. DALE [1898].

↪— Een trap hooger of lager, de hoogste, de laagste trap, en derg.

Allensken treden wy een trapken hogher of legher, Gem. Duytsche Spreckw. D iv r° [1550].

Zerbijn die zulcken eer ontfing …, dat hem de Konincklijke Wel-op-ghetoghen Maacht … verkoos tot d'hoochste trap, Wt zo veel Vorsten, COSTER 310 [1618].

De wakkere van Goens van de alminste trap Tot 't opperste gebied van Indien gestegen …, Wist niet t' ontduiken dees zoo doodelyke stap, VALENTIJN, O.-I. IV, 1, 309 b [1726].

De zorg voor onderwijs, boven alle het middel om zelfstandig leven te wekken, hoofdzakelijk te bepalen tot het vermeerderen der gelegenheden om het op lager en hooger trap te erlangen, BUYS, Stud. 1, 425 [1870].

Zij allen vormen in allerlei vorm van afhankelijkheid de groote massa der middeleeuwsche maatschappij, gelijk zij de laagste trappen daarvan vulde, H. BRUGMANS, Middeleeuwen 109 [1915].

↪b. Elk van de opeenvolgende levensperioden van tien jaar (ook zeven of negen: verg. trapjaar, of globaal: verg. de 3de aanh.) in hun op- en neergang beschouwd; de trappen van het leven of van den ouderdom. Een gangbare voorstelling in de folklore, uitgewerkt in een rijm, en vaak uitgebeeld in een prent. Verg. trap des levens, onder 27).

Daer hanghtmen op de eerste trap, Aen 't Poppe al syn wetenschap; Maer die de tweede trap betreen Verfoeyen sigh te syn alleen. De darde trap wil syn getrout enz., in Zeitschr. d. Vereins für Volkskunde 17, 36 [± 1650].

Hier wert de Mens vertoont sijn rysen en sijn dalen Hoe hij van Trap tot Trap verandert sijn gelaet Hoe hem de Iaren op en daer nae neder halen En brengen in sijn Graf daer t' Lichaem dan vergaet, Inscriptie op Zinneprent getiteld Trap d. Ouderdoms (Atlas Van Stolk, n° 1991) [2de h. 17de e.].

Wilt gy de trappen des ouderdoms door verwen te kennen geven? Het wit past tot de zeven jaer, 't blaeuw tot de vijftien, 't goutgeel tot de twintig, 't groen tot de dartich, 't root tot vijftich, 't purper tot seventich jaren, en 't zwart tot de doodt, S. V. HOOGSTR., Schilderk. 223 [1678].

De Trappen van des Menschen leven, In een Geleerdens zaal geschreven, Kodd. Opschr. 2, 117 [1698].

De trappen des ouderdoms, MARIN [1701].

Hij zag er … voor iemand, welke dien trap van jaren bereikt had, zeer schoon en fleurig uit, LOOSJES, Bronkh. 5, 143 [1807].

Het … is eene dwaasheid te veronderstellen, dat een volk, even als de afzonderlijke wereldburger, de trappen van het menschelijk leven zou moeten op- en afklimmen, VEEGENS, Hist. Stud. 1, 2 [1846].

POSTHUMUS, in Friesche Volks-Alm. 1852, 60. TER LAAN [1929].

50 is de hoogste trap, 60 is de nederstap enz., bij BOEKENOOGEN, Verspr. Geschr. 266 [1923].

Hij is op zijnen hoogsten trap, hij heeft den ouderdom van 50 jaar bereikt, LIEV.-COOPM. [1953].

↪— Wellicht in aansluiting bij bovengenoemde voorstelling op de volg. plaats met betr. tot de jeugd: periode.

Het moet de taak van het Nut wezen voor de gansche kindsheid en jeugd van het volk onderwijs beschikbaar te stellen. Op elken trap der jeugd, totdat de jonge man of jonge vrouw zelf den werkkring des levens opvat, QUACK, Stud. 35 [1885].

↪c. Periode, gezegd met betr. tot een historisch verloop.

Dit verhael oft Cronijck bedeelende by trappen van thien tot thien jaren vervolghens, CROON, Alm. 326 [1665].

↪d. Met betr. tot de rangorde in biologisch opzicht.

De kruipende dieren en de visschen staan klaarblijkelijk al wederom eenen trap lager op de ladder der dieren, Nat. Verh. Bat. Maatsch. d. Wet. 6, 2, 15 [1812].

't Was alles eerst éen stof: die nam straks vormen aan, Verschillend van elkâar, bij trappen van bestaan, Of, geldt het levenden, bij trappen dan van leven — Steeds fijner, geestlijker en zuiverder geweven, TEN KATE, Par. Verl. 126 [1878].

↪e. Van zaken, voorzoover niet onder 10) genoemd.

De Beeste kwynde in de Velde zonder Gras. En 't Hooy dat rees de trap van honderd twintig Gulden De Duizend Ponden, MOURIK, Y-Verm. 32 [± 1750].

De manier, zoo even by ons gebruikt, om by nadering de (algebraïsche) Vergelykingen van den derden trap op te lossen, welker drie wortelen dadelyk zyn, heeft dit ongemak, dat enz., Verh. Holl. Maatsch. d. Weet. 3, 316 [1757].

Een vier vierde Maat, waar in vier Tempoós zyn, elke Tempo of vierde gedeelten (kan men) zoeken na te gaan, en telkens 1, 2, 3, 4; de tel altyd gelyk zoekende te houden, ingerigt na de Trap der Maat, niet de eene gauwer en de andere langzaam, maar altyd dus ingerigt dat men den eenen niet gauwer telt dan de anderen, VERSCHUERE REYNV., Catech. d. Muz. 13 [1787].

Het is … net of muziek een trap hooger is; als zoo'n mooi liedje aanvangt is ineens alles goed, al het kwade, wrange en dooie zinkt weg, MOOY, Maalstr. 2, 89 [1928].

↪13. (Veroud.) Van trap tot trap, in verschillende van de bet. 8-12), van stap tot stap, van lieverlede, geleidelijk.

Of stelter twee (t. w. ”sneden”) ghelijc: en tderde, en tvierde Onghelijc, zo volghd ghy tslot van minen clappe. Naer de patroonen die ic vueren versierde. Voughd dan u termen, van trappe te trappe, DE CASTELEIN, Const v. Rhetor. 219 [1548].

Een jong scholier hoeft tijd, en klimt van trap tot trap, VONDEL 3, 581 [1639].

De bloedige conspiratie … van dese myne vyanden, dewelcke, van trap tot trap gaende, om my met mijn familie uit te roeyen ende haer selven in een onbepaelde dominatie te stabilieren, … my met infamie hebben berooft van mijn ampt … als State-Generael, Br. a. Joh. de Witt 2, 127 [1663].

Proeve van het waar Geluk, behelzende eenige zeer fraaye, van trap tot trap opklimmende Bespiegelingen van het waar geluk der menschen, Berl. Wysgeer 3, *2 v° [1760].

Deze aanval der dolheid vermindert van trap tot trap; hij weent, schijnt verward, verbaasd te zijn om zijnen toestand, om zijne woede, gaat rustig te bedde, slaapt, en is, na dien slaap, alles vergeeten, Kab. v. Mode 3, 139 [1792].

Hij wordt van trap tot trap bevorderd, WEIL. [1810].

+B. In den mv.-vorm.

+↪14. Voorzoover de bet. van ”trede” bij den taalgebruiker nog leeft, op te vatten als een werkelijk mv.; in het andere geval als een verzamelnaam voor trap, C). Het gron. kent dan het dubbele mv. trappens. Soms kan ook het mv. van trap, C) bedoeld zijn.

Trapᩐ (niet W.K.), 1°. trap. Mv. trapᩐs, TER LAAN [1929].

— De Gezant wierd aan de trappen van 't Paleis ontfangen, MARIN [1701].

De gondel was tot voor hun stoep gegleden, Dan hemel! hoe verwonderd keken zy, Toen zy, gereed het vaartuig uit te stappen, Den Muzulman ontwaarden op de trappen, V. LENNEP, Poët. 6, 239 [1834].

De huisdeur ging open, weldra hoorde men het gerucht van voetstappen op de trappen, V. LENNEP, K. Zev. 1, 27 [1865].

Zij waren reeds … langs de achterzijde van het Kurhaus omgereden en zij hielden voor de trappen van het terras … op, COUPERUS, E. Vere 2, 23 [1889].

Ik kwam hom teegᩑ op trapᩐ, TER LAAN [1929].

↪— Met of langs trappen opklimmen of afgaan (en derg.).

Het campement …, 'twelk maar regt buiten de stad lag, ontrent een groote vierkante tang, daar men rontom met steene trappen afgaat om sig te wasschen, DAALMANS, in Kron. Hist. Gen. 24, 681 [± 1690].

Het Raethuis bestaet in eenige vertrekken, tot welke men langs trappen opklimt, REITZ, Rusl. 1, 29 [1744].

Straks eensklaps opgestoven, Vloog hij de deur uit en de trappen langs naar boven, DE GÉNESTET 2, 160 [1860].

↪— (De) trappen opgaan of afgaan en derg.

De trappen opklimmen, monter l'escalier, HEREMANS [1869].

— Ende hy quam totter poorten, dye int Oosten lach. Ende ghynck dye trappen, oft graedt op, Liesv. Bijbel, Ezech. 40 B [1532].

Doordyen de voors. D. midts zijnen ouderdom ende de swaricheden hem midts zijnen ouderdom ende de swaricheden hem midts dyen aengecomen qualycken vermach trappen op ende of te climmen, in R.G.P. 20, 141* [1587].

Hy heyt het wel hart voor sijn scheenen als hy de trappen op gaet, V. SANTEN, Snapp. S. D 4 r° [1620].

Wees nu zo wild en zo vliegig niet; loop nou niet met tien zevenhaasten de trappen af, WOLFF en DEKEN, Leev. 4, 37 [1784].

Een meisje van zeven buitelde de trappen af, achtervolgd door een jongen van zes. poëem WNT

— Mama, mama! schreeuwde het kind, terwijl zij de laatste trappen afsprong, COUPERUS, E. Vere 1, 92 [1889].

Toen klom een jonge vrouw … de trappen naar den preekstoel op, BORDEWIJK, Korenharp 58 [1946].

↪— Met weglating van het ww. van beweging.

”Regtsom-keert!” en een, twee, drie de trappen af, V. REES, T. Poland 1, 240 [1867].

Holderdebolder de trappen af, de deur met een smijt toe, dat de glazen rinkinken, V. LOOY, Proza 231 [1889].

Aanbellen. Eerst waren het stofzuigers. — Is Mevrouw thuis? — We koopen niet an de deur. Trappen af. Trappen op. — Is Mevrouw thuis? — Stofzuiger? … Niet noodig! CAMPERT, Die in het Donker 5 [1934].

↪— Iem. van de trappen gooien (en derg.), van de trappen vallen.

Die man die soude te bedde gaen dat wijf en wouts niet ghedooghen Si stiet hem vanden trappen af Daer viel hi twee blau ooghen, Antw. Liedb. 105 [ed. 1544].

Hy (viel) te Berlyn van de trappen, en brak den hals, DOEDYNS, Merc. 1, 436 [1698].

Ik had nauwelyks begonnen (met de tuchtiging van mijn kind), of … wyven, verzeld van zommige mans, schreeuwden my van onderen toe, dat zo ik niet ophield het arme kind te slaan, zy my met hair van de trappen zoude sleepen, V. EFFEN, Spect. 1, 82 [1731].

De Meid (viel) eens met een vol Thee-Servies van de trappen, WOLFF en DEKEN, Leev. 8, 267 [1785].

Ga maer stillekens weg, anders smyten ze u nog van de trappen, CONSC., Lot. 82 [1850].

Zoo'n meisje is natuurlijk de heldin. Zij heeft eenige verleiders de trappen afgeworpen, zij roept gedurig: ”O mijne moeder, o, mijne moeder!” en stelt dus de deugd voor, MULTATULI, Max Havelaar 1, 6 [1860].

— Zegsw.

1°. Iem. de trappen van het stadhuis doen opdansen, hem dagvaarden (WEIL.). Verg. onder 1), Zegsw. 3°.

↪2°. De trappen van het stadhuis zijn glibberig, voor wie een huwelijk bijwoont, volgt vaak zelf een huwelijk.

HARREB. 2, 343 a [1861].

V. DALE [1898].

3°. Hij hoort net zoo graag muziek als trappen schuren (Aant. v. A. BEETS), hij hoort graag trappen schuren (ENDEPOLS [1955]); zegsw. om te kennen te geven dat iemand onmuzikaal is.

4°. De trappen moeten hier ook versleten worden, gebezigd om aan te geven dat niet allen uit een bepaalde plaats moeten verhuizen (Aant. v. GEZELLE [Wachtebeke, ± 1880])).

↪5°. Hij kan geen luis van de trappen schoppen, hij kan geen vlieg kwaad doen.

HARREB. 2, 41 a [1861].

↪6°. Van de trappen (van den preekstoel) rollen (en derg.), de huwelijksafkondiging krijgen. Verg. van den preekstoel rollen en derg. (Dl. XII, 3973).

Door klokgeklep wordt der gemeente bekend gemaakt, dat er eene huwelijksafkondiging plaats hebben zal … Hier (in Sluis) … zegt men, dat zij van de trappen rollen, en niet zelden vraagt men elkander, wanneer men des Zondags het kleppen hoort: wie rolt er nu weêr van de trappen? V. DALE, in Taalg. 7, 206 [1865].

Hij is van de trappen van de(n) preěkstoel gerold, CORN.-VERVL. 997 [1899].

JOOS 658 b [1900-1904].

STOETT n° 612 [Limburg, 1943].

7°. Van de trappen rollen, in Geld., althans te Groenloo: alleen een burgerlijk, geen kerkelijk huwelijk aangaan.

↪8°. Hij is van de trappen gevallen, gerold (Dl. XIII, 951), zijn haar is geknipt. Ook in den vorm: — van de trap —: zie beneden onder 17).

HARREB. 2, 343 a [1861].

V. DALE [1898].

TER LAAN [1929].

ENDEPOLS [1955].

↪9°. Van de trappen gevallen zijn, gemeenz. voor: abortus gepleegd hebben.

Dat eene ongehuwde moeder ten tweeden male komt met het stereotiepe ”ik ben van de trappen gevallen” — synoniem met abortus opwekken, Vragen d. Tijds 1897, 1, 77.

↪10°. Om de keur (of: keus) van de trappen niet willen vallen, gebezigd om aan te geven, dat men onverschillig staat tegenover een bepaalde keuze. Thans in Z.-Nederl. en Zeel. in den vorm — van de trap — (zie beneden onder 17, e).

Het steeckt maer op een letter in verschil, laet ons daerom van de trappen niet vallen, in LIEV.-COOPM. 1464 a [1720].

Men moet kiezen of kavelen. … Keur baart angst. Doch 't kan zyn, dat men om de keur niet van de trappen zoude willen vallen, TUINMAN 1, 226 [1726].

Ook is al wat men vindt geen schat, en komen er wel spreekwyzen voor, om wier keur men van de trappen niet zou willen vallen, V. DUYSE, in Belg. Mus. 5, 233 [1841].

'k En wil van de trappen niet vallen voor de keure, DE BO 517 a [1873].

Veur den keus wil ik van de trappen niet vallen, die twee zaken verschillen weinig van malkander, JOOS 833 b [1900-1904].

CORN.-VERVL. 2090 [1906].

11°. (Limb.) Van de trappen gaan, veel boterhammen eten (Hs. Letterk. n° 1756 [Thorn, 1897])).

↪12°. In een gebruikelijk rijmpje dat als terechtwijzend antwoord gegeven wordt aan iem. die op de vraag ”waarom?” met een onbevredigend ”daarom” antwoordt.

Daarom is geen reden; als je van de trappen valt dan ben je gauw beneden. poëem WNT

↪13°. (Erot.) Op Venus' trappen klimmen.

Wijl de myt niet klappen Sou, als zy mee op Venus trappen Geklommen was, V. RUSTING 2, 1, 64 [1693].

↪14°. In enkele apologische spreekw.

Dat leyd, (sey Jaap) en hy bruyde sijn Wijf van de trappen, Lyste v. Rar. enz. 1, 193 [1706].

't Spoet wel, maar 't valt wat ongemakkelijk, (sey Flip) en hy rolde van de trappen, 1, 209 [1706].

Daar ligt de meer, zei Marten; doe stiet hy zyn wijf van de trappen af, TUINMAN 1, 301 [1726].

↪15. In den zin van stoep; in het gron. met uitzondering van het Westerkwartier met dubbel mv. (stad echter trappen) bepaaldelijk: hooge stoep.

In den Haghe comende sult hem vinden int eynde van de Papenstrate op het huys met de trappen, Br. Coll. v. d. Meulen (n° 538 a) v.

April 1590. ᩑ Hoes mit trapᩐs, TER LAAN [1929].

↪16. In het gron. (niet in het Westerkwartier): sport van een ladder. Verg. 2).

Trappen, … sport, MOLEMA [1886].

Trapᩐ (niet W. K.) … 4°. laddersport, TER LAAN [1929].

Ledder het 20 trapᩐs, Ald.

+C. Als enkelvoudige benaming in den zin van lat. scala.

+I. Eig.

17. Samenstel van onderling op gelijke hoogte terugwijkend boven elkaar gelegen vlakken, waarlangs men naar een hooger punt kan opklimmen, resp. naar beneden afdalen; het geheel van treden als onder 1) bedoeld.

↪a. Alg.

Een trap vermackt … ende 12 ny treyen daer toe gedaen, Rek. v. Nijm. 2, 157 [1511].

Zoe laten myn Heeren voirz. weten ende gebieden, dat elck stads bruggen ende zyn strate ruyme van hout, steen, peyn ofte vulnisse, oick alle branttrappen, trappen, werven ende anders scoen maicken ende reynigen bynnen drie daigen, bij V. ASCH V. WYCK, Intrede Keizer Karel V in Utrecht 32 [1540].

Toen zette men hem (Prins Willem I) op den trap needer, HOOFT, N.H. 903 [1642].

Men treed in deze Kiosk van binnen door den Tuin van het Serrail, en 'er aan d'andere zyde uit door een kleyn poortje, met een trap komende op den oever der Zee, DE BRUYN, Reizen 1, 78 a [1698].

Alle de balken, stylen, palen en planken, stygers, steekof andere trappen of wat van die natuur soude mogen weesen, N.-I. Plakaatb. 5, 327 [1746].

Ik stapte in eene lootsschuit, welke naar het Eiland moest, en zeilde met een zuidwester luchtje in vyf kwartier uurs tot aan 's Lands trap aan den Texelschen dyk, V. CUYCK, Texel 9 [1789].

Sinds zaagt gij menig wanklen stap Zich wagen op die hooge trap Van acht en zestig treden! BEETS 2, 96 [1838].

Hij … ging met trage, omzichtige schreden naar de trap des kelders, CONSC., S. Turchi 166 [1859].

Het lesje liep af … de letter K kwam, een Spaansche halskraag werd een preekstoel met een trap er aan, V. LOOY, Proza 251 [1889].

Kasueel toch dat ie d'r guster in 't kabinetje dat luik ontdekt had en de trap d'r onder en 'n vies stinkend verwulf, SMEDING, Stil St. 2, 7 [1920].

Een speelhuisje aan de kali, aan hetwelk eene trap is verbonden, die hem gelegenheid biedt te water te gaan, DE HAAN, Oud Bat. 339 [1935].

↪b. Een trap wordt geconstrueerd uit hout, steen, marmer, ijzer of beton.

Een trap van hout, Die op ging tot een berg van goud, LUYKEN, Onw. W. 75 [1710].

Men (ziet) een steene trapje met eene eize leening, voor het Raadhuis by de groote poort, V. MIERIS, Beschr. v. Leyden 2, 364 b [1770].

Allen stapten den arduinen trap af, CONSC., Baes Gansend. 102 [1850].

Vloeren en trappen waren van het zeldzaamst Braziliaansch hout vervaardigd, VEEGENS, Hist. Stud. 1, 126 [1864].

De marmeren trap was … prachtig: bijna zoo breed als die op 't kasteel te Hardestein, met een kostbaren looper belegd, V. LENNEP, K. Zev. 3, 9 [1865].

Die speurtochten van haar zusje door gangen en verblijven, langs steile, stalen trappen en over het breede dek, bij KROESE, Neerl. Zeemacht in Oorlog 124 [1940].

Trappen van gewapend beton kunnen in één geheel of in geprefabriceerde onderdelen worden vervaardigd, Techn. W.P. Encyclop. 2, 631 b [1953].

↪c. Men onderscheidt verschillende trappen al naar gelang van den vorm, de wijze van samenvoeging en de verdeeling van de treden, en de wijze van plaatsing.

De groote trap van 't Raadhuis, die aan de straat met eene bogt opging, is toen weder recht oploopende gemaakt, V. MIERIS, Beschr. v. Leyden 2, 369 a [1770].

Er wentelen zich.daarin (in zekere stadhuizen) geen fraaije trappen naar boven, BUSKEN HUET, Rub. 123 [1879].

Zij moesten omzichtig loopen langs de vreemde trap, die middenin een scheeve kromming maakte, waarbij men de voeten niet dan dwars kon zetten op de smalle treden, SCHART.-ANT., Sprotje 3, 38 [1910].

↪— Rechte trap.

V.D. HORST, Theatr. Mach., Bouwk. 1 [1739].

Regte trappen, genaamd steekof bordestrappen; dit zijn dezulken welke van onder tot boven in eene regte rigting doorgaan, V. LITH, Trappenboek 9 a [1854].

Bij rechte trappen blijft de aantrede altijd eene en dezelfde breedte behouden, V. HOUCKE en SLEYPEN, Mets. 367 [1897].

Tussen deze beide gedeelten bevinden zich korte, rechte trappen van slechts een halve verdieping stijghoogte, N. Rott. Cour. 22 Sept. 1955, 7.

↪— Gebroken trap.

STAMMETZ-LA BORDUS, Wisk. Wdb. 448 a [1740].

PASTEUR, Bouwk. Handwdb. 3, 161 [1827].

Gebroken trappen zijn zoodanigen, die niet van onder tot boven in eene lijn doorloopen, maar zich naar verschillende rigtingen uitbreiden, en daarbij één of meer rustplaatsen kunnen hebben, V. LITH, Trappenboek 9 b [1854].

↪— Dubbele of samengestelde trap.

De dubbelde, of veelvoudig boven malkander gaande (Trappen), dewelke dusdanig rondom elkander geleid zyn, dat, niet tegenstaand twee Persoonen dezelven teffens opklimmen, zy doch niet eerder als boven aan 't end van de Trap of by de Uittreede te zaamen koomen, STAMMETZ-LA BORDUS, Wisk. Wdb. 448 a [1740].

Dubbele of zamengestelde trappen zijn dezulken, welke meer dan éénen op- of afgang hebben, V. LITH, Trappenboek 10 a [1854].

In het voormalig koor geeft een langs de vier wanden stijgende dubbele eiken trap … toegang tot de schouwburgzaal, HASLINGHUIS e.a., Ned. Mon. v. Gesch. en K. 5, 1, 239 [1930].

↪— Engelsche trap, (zekere soort van) wenteltrap.

Slinger- of Engelsche trappen; de twee laatstgenoemde worden ook wel in het algemeen wenteltrappen genoemd, PIJTAK 592 [1848].

De wenteltrappen met open trapgaten noemt men veelal ook Engelsche trappen of slingertrappen, BERGHUIS, Betimm. 282 [1892].

Wenteltrap of Engelsche trap, ZWIERS 2, 476 b [1920].

Wenteltrappen … zijn te onderscheiden in … Engelse trappen, waarbij de binnenboom in verticale projectie een bepaalde kromme, vaak een cirkel of ellips, vormt enz., Bouwk. Encyclop. 2, 507 b [1955].

↪— Trap met een heele of halve wenteling, — met een kwart, — met een draai.

Een trap met een half wentel en regte treden onder en boven. … Er zijn in dezen (trap)grond eerst twee regte treden, daarna volgt een half wentel met 10 treden en bovenaan zijn nog drie regte treden, makende met de bovenste optrede of het welfstuk de opgegeven 16 optreden, V. LITH, Trappenboek 26 a [1854].

Trap met heele wenteling, 28 [1854].

Een kwartslagtrap draait langzaam en is uitgemeten; maar vroeger maakte men de draai snel, b.v. over vier treden en sprak van een trap met 'n droai, DAAN, Wier. 157 [1950].

Worden twee rechte steektrappen, die loodrecht op elkaar staan, verbonden door treden die een kwartslag draaien, dan spreekt men van een trap met een kwart, Techn. W.P. Encyclop. 2, 631 b [1953].

↪— Geslingerde trap, hetz. als slingertrap.

PASTEUR, Bouwk. Handwdb. 3, 164 [1827].

↪— Scheeve dan wel scheluwe of schele trap.

V.D. HORST, Theatr. Mach., Bouwk. 4 [1739].

Soms is de rigting (der trap) niet loodregt op den voorkant der treden; men noemt deze trappen dan scheeve en scheluwe bordestrappen. De treden kunnen dan nog aan de voorzijde regt, hol of rond zijn, STORM V. 'S-GRAV., Bouwk. 2, 118 [1863].

'n Skeluwe trap heeft 'n frong, d.w.z. die draait van onderen ook, DAAN, Wier. 157 [1950].

Bij een scheluwe trap snijden de treden een rechte looplijn onder verschillende hoeken, Techn. W.P. Encyclop. 2, 631 b [1953].

↪— Verdreven trap, trap met (gedeeltelijk) verdreven treden.

Trappen …, waarbij men twee soorten van treden bekomt, de eene van gelijke, de andere van ongelijke breedte, zonder dat alle voorkant-stootborden van deze laatste naar één punt gericht zijn, noemt men trappen met gedeeltelijk verdreven treden; zijn alle treden op deze wijze verdeeld, waarbij dan geen dezer gelijk van vorm wordt, dan heet dit een trap met verdreven treden, BERGHUIS, Betimm. 282 [1892].

Verdreven trappen hebben treden, die gelijkmatig verdeeld zijn over een gebogen looplijn, Techn. W.P. Encyclop. 2, 631 b [1953].

— Steile trap: waarvan de helling zeer groot is. (Dl. XV, 1149). Verg. onder 1).

↪— Luie trap, zie de eerste aanh.

Lui. Aldus noemt men een trap met breede aantrede en lage optrede … en waarvan de hellingshoek in den regel ongeveer 30° bedraagt, ZWIERS [1920].

Over het algemeen kan de helling in openbare gebouwen flauwer zijn (luie trappen) dan bij woonhuistrappen, Bouwk. Encyclop. 2, 507 a [1955].

↪— Hangende trap.

Slingertrappen hebben geene spil en zijn gewoonlijk hangende trappen, V. HOUCKE en SLEYPEN, Mets. 376 [1897].

HASLINGHUIS, Bouwk. T. 359 a [1953].

↪— Eenarmige trap of meerarmige trap.

Naar het aantal en de ligging der traparmen onderscheiden wij: a. Eénarmige trappen. b. Twééarmige trappen. c. Drie- of meerarmige trappen, BERGHUIS, Betimm. 285 [1892].

Twee groote drie-armige trappen naar de boven-vestibule, Bouwk. Weekbl. 1896, 265 b.

↪— Trap op keepboom, soms: — (met) kipboom; — op slapers, — met slapende boomen.

De treden worden ook wel over de boomen heenloopende gemaakt, en dan noemt men dit eenen trap met kipboomen, slapende boomen of op slapers, V. LITH, Trappenboek 14 a [1854].

Trappen op keepboom, BERGHUIS, Betimm. 289 [1892].

Trap op keepboom. Trap waarvan de binnenste trapboom, de treden op hun kopeinde in het zicht doet komen … De treden en stootborden zijn uit den trapboom gezaagd, zoodanig dat zij op het bovenvlak van den trapboom rusten, V. KEIRSBILCK, Timm. 450 [1898].

V. PUYVELDE, in Med. V.A. 1923, 786. Bouwk. Encyclop. 2, 507 a [1955].

↪— Trap met opgesloten, ingeschoven of omgestoken treden, trap met baarden, trap met besloten boomen, trap aan een besloten boom.

V.D. HORST, Theatr. Mach., Bouwk. 10 [1739].

V.D. HORST, Theatr. Mach., Bouwk. 40 [1739].

Indien de treden van eenen trap in de boomen gewerkt zijn wordt dit genoemd een trap met besloten boomen, V. LITH, Trappenboek 14 a [1854].

Alleen het gedeelte der treden achter de pen, wordt in de spil ingelaten; het voorste gedeelte wordt normaal op den voorkant afgestoken. Men doet zulks meest altijd bij ronde spillen; de trappen, waarbij dit geschiedt, noemt men trappen met omgestoken treden, en die, waarbij (zooals bij de vierkante spillen) de treden geheel ingezonken zijn, trappen met baarden, STORM V. 'S-GRAV., Bouwk. 2, 125 [1863].

BERGHUIS, Betimm. 285 [1892].

Trap met opgesloten treden. Trap waarvan de nesten in den trapboom zijn uitgekapt. Wanneer de nesten doorgezaagd worden, zoodanig, dat men er de treden kan inschuiven, noemt men zoo eene trap: trap met ingeschoven treden, V. KEIRSBILCK, Timm. 450 [1898].

↪— Ongevoerde trap, trap zonder stootborden.

V. LITH, Trappenboek 7 b [1854].

↪— Men onderscheidt nog losse (verplaatsbare) en vaste trappen. Verg. trap, 19).

Ze klommen een losse trap op en kwamen aan een overloop met deuren en gingen zoo een lage kamer binnen, V. LOOY, Jaapje 213 [ed. 1917].

Eene vaste trap …, die niet aan ten minste ééne zijde van een doelmatige en stevige leuning of traptouw is voorzien, Arbeidsbesluit 1920, a. 8, D 3 [1933].

Eene verplaatsbare trap …, die niet van zoodanige inrichtingen is voorzien, dat voldoende veiligheid bij open afstappen en tegen uitglijden wordt geboden, als voren, a. 8, D 5 [1933].

↪— Geheime trap.

STAMMETZ-LA BORDUS, Wisk. Wdb. 448 [1740].

Hy leidde den Heer Leevend aan de hand langs den geheimen trap, die naar dit vertrek gaat, WOLFF en DEKEN, Leev. 7, 178 [1785].

V. LENNEP, Rom. 9, 214 [1838].

Voor geheime trappen is 75 duim breedte voldoende te achten, V. LITH, Trappenboek 7 a [1854].

Een monumentale trap … doet niet vermoeden dat zich daarin de legende bevindt van een geheime trap, zelfs vermeld in de Voorloopige monumentenlijst, maar welke niemand nog heeft kunnen vinden, KOK, Edam 114 [1948].

↪— Monumentale trap.

De monumentale dubbele trap (in een stadhuis), BUSKEN HUET, Rub. 31 [1879].

In ieder huis is een monumentale trap, KOK, Amsterd. Woonhuizen 105 [1941].

Hoektraptorens werden vervangen door één monumentale trap vóór de façade, HASLINGHUIS, Bouwk. T. 361 a [1953].

↪— Vrije trap, trap welke, in een complex van étagewoningen, toegang geeft tot slechts één daarvan. Verg. trap, 22).

Het gezin bewoont een modern bovenhuis met vrije trap, Ons Gezin 4, 174 a [1949].

↪— Roomsche of Romeinsche trap; zie Dl. XIII, 1304, en nog de volg. aanh.

Romeynsche Trappen, die in 't geheel geene Treeden hebben, STAMMETZ-LA BORDUS, Wisk. Wdb. 448 a [1740].

↪— Trap op kardoezen.

V.D. HORST, Theatr. Mach., Bouwk. 30 [1739].

↪— Soms bevindt zich onder de trap een kast, oudtijds ook een vertrekje: verg. de uitdr. onder e), 7° en trapkamer onder Samenst.

Ik (zat) in een soort van hoek-schapraai onder den trap, die tot kot diende, BERGMANN, Staas 15 [1874].

Onder de trad E is, evenals vroeger, een spinnetje met toegang tot den kelder, DE HAAN, Oud Bat. 473 [1935].

d. In verb. die verband houden met de functie van een trap.

↪— Men een bep. of een werkw. verbinding die een richting aangeeft, waarbij trap ond. is.

Wt de Sale … is toegangh in de andere Kamers … en langs de trappen (ladder) of Wentel-trap na boven tot de Vlieringe, COMENIUS, Ianua 74 [1648].

Ook is hier eene trap die naar boven gaat en om 't gemak meest gebruikt wordt, V. MIERIS, Beschr. v. Leyden 2, 364 b [1770].

De trap, afzonderlijk toegankelijk, leidt tot 3 daar boven elkander gelegen woningen, Bouwk. Weekbl. 1896, 249 b.

Op het eerste overloopje … ging Jaapje gauw een trappetje voorbij dat naar beneden zakte, naar vaders achterkamer, V. LOOY, Jaapje 61 [ed. 1917].

In de stroeve hal was geen warmte. De trap omhoog lag stijf gestrekt, met dubbelen houten armzwaai naar hooger, BORDEWIJK, Bint 10 [1934].

Hij (had) … de trap naar het water laten wegnemen, DE HAAN, Oud Bat. 488 [1935].

↪— Langs of met een trap opklimmen of afdalen (en derg.), van een trap afkomen (en derg.).

DROSTE, Overbl. 189 [1730].

Wie weet … wat berekening er noodig was geweest om den student op die plaats, als bij toeval, te ontmoeten, juist wanneer hij van de trap daalde? DE VOS, Vl. Jong. 190 [1881].

Dàt is een tràp om meê naar bóven toe te gaan, kijk nou draait ie, V. LOOY, Proza 250 [1889].

(Zeker badhuisje) bestaat uit een gesloten steenen kamertje, waar men zich ontkleedt om vervolgens langs eene gemetselde trap af te dalen in eene gemetselde kuip, tusschen het kamertje en de straat, DE HAAN, Oud Bat. 489 [1935].

Ook moogt gij niet langs een trap naar mijn altaar opklimmen, opdat daarop uw schaamte niet zichtbaar worde, N.B.G., Exod. 20, 26 [1951].

↪— Een trap op- of afgaan (en derg.).

Ik vloog de trap af nae beneden, En heb den Vorst begroet, DROSTE, Overbl. 160 [1728].

Verbeeld u dan, dat ik ten half tienen, in een volkomen nagtgewaad, geeuwend den trap afkwam, WOLFF en DEKEN, Leev. 2, 21 [1784].

Weldra kwam er ook waarlijk iemand de trap oploopen, BEETS, C.O. 197 [1840].

Stappen we hier, dit trapje op, de Kolksluis over, om een kijkje te nemen aan de andere zijde der Kolk, ALLAN, Haarlem 2, 5 [1877].

Ze (liepen) rijke huizen langs met dikwijls een deftige trap er aan; straatkinderen klommen de treeën op, wreven langs de leuning en kwamen aan den anderen kant de trap weêr af, V. LOOY, Jaapje 14 [ed. 1917].

Snel kleedde hij zich aan en daalde eenigszins plechtig de trap af, BOMANS, Erik 219 [1939].

Hij kwam de trap opstormen, twee, drie treden tegelijk, CLARE LENNART, Stad met rose Huizen 64 [1954].

↪— Met weglating van het ww. van beweging. Vervolgens als kopp. trap-af, trap-op (zie beneden onder Kopp.).

”Op de voorkamer!” riep de vrouw uit den beddenwinkel, haar hoofd uit een achterkamer stekende; ”de trap op; de eerste deur aan uw linkerhand!” BEETS, C.O. 197 [1840].

Stappen we hier, dit trapje op, de Kolksluis over, om een kijkje te nemen aan de andere zijde der Kolk. Hier, dit trapje af, ALLAN, Haarlem 2, 5 [1877].

Ze zag zich-zelve met schotels eten naar arme gezinnen van zetters gaan, stijle, donkere, muffige trappen op, ROBBERS, Gel. Fam. 44 [1909].

De trap op, voetje voor voetje en vaak uitrusten, TER KUILE-SCHOLTEN, Voertuig 45 [1953].

↪— Iem. de trap afgooien, van de trap vallen (en derg.).

Van de trap vallen, To fall down the stairs, SEWEL 438 a [1727].

F. smeet in zijne drift mij en den Engelschman van den trap, KNEPPELH. 5, 41 [1860].

Eene vrouw die, van een trap slibberend, een harer schouderbladen gebrijzeld had, DE VOS, Vl. Jong. [1881].

Het scheelde niet veel, of hij was de dokter te lijf gegaan en had de zuster van de trap gesmeten, omdat ze het kind niet sneller konden of wilden laten geboren worden, LENNART, Stad met rose Huizen 103 [1954].

↪— (Onder, beneden, boven) aan de trap.

Myn Moeder (riep) beneden aan de trap enz., Aanh. op WOLFF en DEKEN, Leev. 149 [1786].

Bij voortdurend gemis van een tafelbel was er geen ander middel om iemand te spreken te krijgen, dan om aan de trap te roepen of geduld te hebben tot er iemand bij haar kwam, V. LENNEP, K. Zev. 3, 277 [1865].

Ernestje, 't is zeven uren! klinkt het voor de derde maal aan den trap, BERGMANN, Staas 3 [1874].

Men verwacht nog alleen een nachtelijke inbreker, en is gereed hem boven aan de trap met alle honneurs te recipieeren, DE HAAN, Oud Bat. 514 [1935].

D. stond onder aan de trap te schreeuwen waar m'n koffer was, V. EYK, Int. Revue 92 [1936].

↪— Vaak ook in een werkwoordelijke verb. die betr. heeft op het hoorbaar loopen op een trap, in het bijz. in verb. met kraken als een eigenschap van sommige trappen.

Dan leeren zij ter slujck haer boel in laeten, En vloecken 't kraecken van de deur en trappen, Die 't willen klappen, HOOFT, Ged. 1, 169 [1619].

Zagtjes ging ik den trap op; ik zweefde tot voor zyn ledikant, WOLFF en DEKEN, Leev. 1, 290 [1784].

't Donzig vloerenkleed, dat op den trap geen enklen stap laat hooren als men treedt, GEZELLE, Dichtw. 1, 57 [1850].

Dikwijls worden in woonhuizen de stootborden niet in de treden ingelaten, om het kraken der trappen te voorkomen, STORM V. 'S-GRAV., Bouwk. 2, 120 [1863].

Daar hoorde zij Mina de trap opkomen, COUPERUS, E. Vere 1, 118 [1889].

Van R. was even later bijna van boven naar beneden van de krakende trap gestort in een geforceerde poging tot vroolijkheid, V. EYK, Int. Revue 155 [1936].

e. In zegsw. en uitdr.

↪1°. (Zeel.) Om de keur van de trap niet willen vallen. Zie de gelijkbet. uitdr. onder 14).

'k Wille om de keure van de trap nie vallen, ik wil liever geen keus doen, ik zal beide dingen maar houden, Zeeuwse Ver. Dialectonderz. n° 79, 1 [1949].

↪2°. Van de trap gevallen zijn, zijn haar hebben laten knippen. Zie de gelijkbet. uitdr. onder 14).

V. DALE [1950].

Aant. voor Den Haag [1955].

↪3°. (Gent) Het is tert bij tert dat men den trap opklimt, men kan alleen geleidelijk iets bereiken.

bij LIEV.-COOPM. 1464 a [1873].

↪4°. (Gent) Iem. aan de trap binden, voor den gek houden.

LIEV.-COOPM. [1953].

↪5°. Zoo fijn (en derg.) als door een trap gezift, spottende zegsw. om het tegengestelde uit te drukken.

Ooc vindtmen esels die steken in cappen, Al hadse grofaert ghesift duer de trappen, Zoe subtyl zyn zy, niet wel om verelen, in Leuv. B. 4, 329 [midden 16de e.].

De Man is nu soo fijn, Of hy gesift waar door een trap, POIRTERS, Mask. 341 [ed. 1688].

TUINMAN 1, 326 [1726].

↪6°. Het ligt op de trap, je hoeft je niet te bukken: spottenderwijs tegen een gemakzuchtige. — Dat ligt (ook) niet op de trap, dat vindt men (ook) niet kant en klaar voor de hand (Aant. v. A. BEETS).

HARREB. 2, 343 a [1861].

Lèk 't dich (of: iech lèk 't dich) op d'n trap, daan hoofste dich neet te bókke, ENDEPOLS [1955].

↪7°. (Gent) Alexius onder de trap. a. Gezegd met betr. tot iemand die als de H. Alexius uit medelijden wordt opgenomen en van wien men nauwelijks notitie neemt.

LIEV.-COOPM. 91 b [1950].

↪b. Schertsend gezegd tot kinderen die in den weg loopen (LIEV.-COOPM. 91 b [1950])); wellicht ook in dezen zin in de aanh.

De vuylbaerden ofte achterklappers vreesden dat ik ievers, als zy in het kasteel zouden geweest hebben, Alexius zoude gespeelt hebben onder den trap, zy hebben de rolle gespeelt van de genoode in 't Evangelie, VERVISCH, Lev. 2, 138 [1791].

↪8°. In een apologisch spreekw.

Deer hoor ik je, zei doove Jaap, en der kwam 'en vlooi de trap of, BOEKENOOGEN 373 [1897].

↪f. Als maat gebruikt met betr. tot de verdiepingen van een gebouw.

Eén trap (óf verdieping) op, Up one pair of stairs, SEWEL [1727].

't Is drie trappen hoog, il faut monter trois étages, GALLAS [1929].

Up two pair of stairs, twee trappen op, (gemeenz.) twee hoog, PRICK V. WELY, Eng. Handwdb. [1930].

+↪18. Waar het een steenen buitentrap aan een gebouw betreft, veelal syn. met stoep.

Dat alle gangen ofte trappen buyten den huyse gemaeckt niet hooger sullen sijn, ende voortaen gemaeckt werden, dan naer advenant van de pot-huyskens, Handv. v. Amst. 980 b [1565].

Twie cameren onder een dack, staende naest de trappen in de Pijlstege an de Groenewech, Oork. St. Anth.-Gasth. 409 [1566].

De groote trap van 't Raadhuis …; nevens welke eertyds negen huisjes of Kamertjes geweest zyn, die omtrent het jaar 1640. ter wederzyde van de trap gebouwd moeten zyn, V. MIERIS, Beschr. v. Leyden 369 a [1770].

Ze (liepen) rijke huizen langs met dikwijls een deftige trap er aan, V. LOOY, Jaapje 14 [ed. 1917].

↪19. Dubbele ladder met aan de eene of aan beide zijden platte treden; trapleer. Volgens V. SCHOTHORST [1904]: ladder.

Trap …; trapladder, V. DALE [1898].

V. D. HEYDEN, Zittesjen A.B.C. [1927].

TER LAAN [1929].

— Heeft de schilder zijne trap niet meêgebracht? BOMHOFF [1857].

Hool d'n trap ins veur de gordijne op te haange, ENDEPOLS [1955].

↪20. Als verkl. in het bijz. in den zin van klein, gemakkelijk verplaatsbaar trapje, soms bepaaldelijk in den vorm van een bankje met een of meer treden; trapbankje.

Trapje, a Little bench with steps, a small pair of stairs, SEWEL [1727].

Trapje, inzonderh. kleine vervoerbare trap, waarvan men zich in winkels, boekerijen, enz. bedient, BOMHOFF [1857].

— Vijf Savoyaarden, die een catheder, een trapje, een kussen en een soort van tent-scherm van rood fluweel droegen, QUACK, Soc. 1, 346 [1875].

Een trapje op eene altaartafel, op een buffet enz. om er verschillende voorwerpen op te zetten, V. KEIRSBILCK, Timm. 449 [1898].

Hij … begon, boven op het trapje staande, aan het schilderijkoord te sjorren, V. D. FEEN, in Gids 1934, 3, 283.

Als mogelijk het trapje in de weg staat, zet de Assistent de monstrans op het altaar neer, totdat het trapje is weggenomen, V. GEMERT-V. GROESSEN, Rubr. v. Missaal en Brev. 353 [1949].

+↪21. In verschillende zeevaartwdb. krijgen de trappen aan boord van een schip bijz. vermelding, soms wellicht gelijk te stellen met: ladder.

E'chelle.Trap, De Trap op zee. Par ce mot seul on entend l'échelle par laquelle on monte dans le vaisseau, AUBIN, Dict. de Mar. 342 [1702].

TWENT, Zeem. Wdb. [1813].

Trap, of Ladder. Algemeene benaming van de treden, langs welke men zoo binnen als buiten het schip op- en afklimt, V. LENNEP, Zeem.-Wdb. [1856].

BADINGS, Zeev. [1880].

+II. Meton.

+III. Metaf. — A) Met betr. tot concreta op grond van hun uiterlijk voorkomen.

↪23. In het alg.

Zoodra zij (de ertshouwers in een mijn) eenige vademen horizontaal zijn vooruitgegaan, leggen zij 7 voet … dieper weder twee in tegenovergestelde rigting der vorige aan, op dezelfde wijze werkende. Na genoegzaam verder voortwerken worden ook de derde, vierde trede enz. begonnen. Daardoor verkrijgt dit werk het aanzien van een grooten trap, Boek d. Uitv. 2, 2, 29 [1865].

Er is nog een andere omstandigheid denkbaar, waarin zich hetzelfde verschijnsel voordoet, namelijk indien de bodem van den bak een onregelmatige trap vormt, Eigen Haard 1875, 71 a.

”Komt hier jongens … allemaal helpen aan de wasch, ik zal jelui mooie trapjes leeren maken.” Jam … (en) Jelly … aanschouwden met bewonderende oogen tante Toos' vingers, die van een recht wit bandje een trapje vouwden, NAEFF, Veulen 83 [1903].

De kinderen weten papiertjes te vouwen tot trapkes, DE COCK en TEIRL., Kindersp. 3, 208 [1903].

↪24. (Verkl.; gewest.) Getand stuk hout dat in een graanmolen ter weerszijden van den graanbak ligt en dient om dezen hooger of lager te plaatsen.

V. HEUVERSWYN, in Volk en Taal 3, 75 [1890].

TEIRL. [1922].

↪25. (Gewest.) Benaming voor zekere soort van schelp.

De meisjes regen de mooie trapjes (uitspr. traptjes, Scalaria communis) … tot halssnoeren bijeen, DE LANGHE, in Biekorf 38, 133 [1932].

↪26. (Gymn.) Trapvormige opstelling.

Bewegingen. Rijen, gelederen vormen …; in lijn, in kolom, in trap, CUPÉRUS, Turnvakt. 144 [1886].

Trap door 4 gelederen van 4 gevormd = gelederentrap, 148 [1886].

+B. Abstract.

↪27. Als beeld voor een gradueele opklimming of afdaling.

Hoe na zij (de sponzen) koomen aan de Alcijoniums, een zoort van wezens naast boven dezelven op den trap der natuure, als zijnde eene trede nader aan de gedaante van Dieren, CHOMEL 3482 b [1775].

De helft der menschheid leed armoede en streed zich uit dat duister omhoog: naar wat. …? De andere helft vegeteerde dom suffende weg in het geld. Tusschen beiden was een trap van tinten, van de duistere armoede tot den suffenden rijkdom, COUPERUS, St. Kracht 2, 68 [1900].

Ten opzichte van de sponzen zijn we weer een trede hooger op de systematische trap, V. D. VLERK en KUENEN, Geheimschrift der Aarde 102 [1940].

De ster van de avond was ongetwijfeld H. v. B. … Volledig haar tegenpool was de heer A. B. … E. A., G. H. en B. v. L. vormden tussen de twee eerder genoemden de trap naar beneden, Het Vrije Volk 26 Mei 1956, 7 e.

↪— Een trap der jeugd: op de volg. plaats; verg. beneden onder 29).

L., a.v. — En kindren? P. — Zeven. L., a.v. — Hoe oud? P. — Een trap der jeugd … van één tot tien, MULTATULI 6, 10 [1873].

↪— Des levens trap, het leven gezien als een opeenvolging van stadia, opklimmend en/of afdalend.

Den Bietebauw, den quaeyen man (de dood), Die ick niet meer gestutten kan, Die vat my van des levens trap, V. WOLSSCHATEN, Doodt Verm. 1 [1654].

↪De trap des levens of des ouderdoms, titel van een sinds de 16de e. veel voorgekomen prent die de verschillende leeftijden verbeeldt in een opklimmende en afdalende trap (zie BOEKENOOGEN, in Hand. Mij. Ned. Lett. 1922-23, 10 volg.). Verg. 12, b).

De trap des ouderdoms, is, eene schets van het menschelijke leven, waarop men tot zijn vijftigste jaar verbeeld wordt te klimmen, en vervolgens wederom te dalen, WEIL. [1810].

— Trap des ouderdoms, Titel v. e. zinneprent (Atlas Van Stolk n° 1991) [2de h. 17de e.].

Wij (zoeken) de ”trap des levens”, een trap, die opklimt met tien tot vijftig en dan weer afdaalt tot honderd. Moeder kent er nog een rijmpje van op elken leeftijd, HEUVEL, Boerenlev. 184 [1928].

Trap des Levens, ook Trap des ouderdoms, volksprent, door geheel Nederland, TER LAAN, Folkl. Wdb. [1949].

↪Vervolgens en daarnaast in betitelingen van andere of soortgelijke trapsgewijze voorstellingen (zie BOEKENOOGEN, t.a.p.), als trap van de twaalf patriarchen, van de twaalf apostelen (F. MULLER, Ned. Historieplaten n° 3982), van de zeven deugden, van de zeven planeten, van de vijf zinnen.

Op en Afgaenden Trap van 's Menschen Leven in d' Eerste Weerelt, Titel v. e. prent van S. SAVERY [± 1640].

Zinneprent. ”De opgaande trap der Grooten.” Opschrift onder eene plaat van 16 figuren, van wie N° 1 (de Paus) tot N° 15 (het kind) allen den trap des ouderdoms op- en afgaan … Oude opgegraveerde grav., met adres van J. Robijn, in F. MULLER, Ned. Historieplaten S. n° 2994 B [± 1800].

↪(Omgeving Gent) Benaming voor zekere plant, de Zinnia elegans Jacq.

Trap-des-Levens … Zinnia elegans Jacq. … Zinspeling op de takken, trapsgewijze voorzien van tegenovergestelde bladeren, PAQUE, Vl. Volksn. [Eksaarde, Zaffelare, 1896].

LIEV.-COOPM. [1953].

VANDENBUSSCHE, Kruiden 593 [Eksaarde, 1955].

↪28. Met een genitiefbep. die datgene noemt waarin men verschillende graden kan bereiken, zooals wetenschap, eer, glorie.

O, kloecke Westerbaen! die op den steylen trap Met vlijt uw voeten set van hooge Wetenschap, STARTER 326 [1624].

Hoe menighen Goddeloosen tot den trap van eere op-ghecropen, is van de sorghe niet overrompelt? V. WOLSSCHATEN, Doodt Verm. 310 [1654].

Schoon g'al moedig Helt, gesteegen op den trap Der glori, te Madrid op 't vrolyk hantgeklap Des volks wordt ingehaelt, noch zal in weinig weeken Het oorlogsmonster weer zyn woedend hooft opsteeken, SCHERMER 305 [1710].

De Trap van Eer, Onderschrift v. e. spotprent (Atlas Van Stolk, n° 6692) [1829].

+↪29. Als beeld voor een middel of aanleiding.

Daer gebruyct dese eygensoeckelige ziele haren schepper niet anders dan tot eenen trappe ofte middel om te comen tot die salicheyt, die sy alleen bemindt ende soeckt, COORNHERT, in Bronnen Coornhert 286 [voor 1590].

O Heer wanneer sal ick droncken zijn, In ws maeltijdts edelen wijn? … O seer saelighe dronckenschap, Die tot den Hemel zijt eenen trap, Gheest. Vryagie 290 [1624].

Hy (God) (is) … maghtich, om te wege te brengen dat de Dood … niet meer (zy) een Trap nae de Helle, maer een Ladder nae den Hemel, SPRANKHUISEN 8, 3 b [1648].

Nog den Auteur van een Comedie, nog den Acteur, behooren aangesprooken te kunnen werden door een Hypocrît, Prævaricateur …, om dat 'er ten Tooneele vertoont zyn de misbruiken in materie van Religie, Practyk enz. … Als dit geoorloft was, zou men de trap leggen om de vitieuse qualiteiten op den Troon te doen steigeren, DOEDYNS, Merc. 1, 320 [1697].

Als een schaapje over den dam is, volgen'er meer. Dit word zeer wel toegepast op 't bedryven van eenige zonde. De eene is een trap en leidsman tot de andere, TUINMAN 1, 366 [1726].

Zij waren ook wel bereid de Constitutie van 1793 als een soort van programma aan te nemen, mits dan wèl werd verstaan, dat die Constitutie een minimum van eischen voor het tegenwoordige behelsde, en in zijn geheel slechts een trap was om verder te komen, QUACK, Soc. 1, 364 [1875].

De Ware Liefde is niet een dronkenschap der zinnen … Ze is de trap, waarlangs ge in licht en stralen Tot Hemelliefde klimt — in plaats van af te dalen Tot geestloos Zingenot, TEN KATE, Par. Verl. 202 [1878].

Hoe die droom dan al de hemel mag schijnen, hij is er nog maar de lange, hoge trap naar, van wolken én steen gebouwd; hij is nóg aarde, DAISNE, De trap van steen en wolken 362 (ed. 1947).

Afl. Getrapt.

↪Trappigheid (9, c); bij MONTANUS, wsch. zooveel als: accentverdeeling.

De Eigenschappen der Reedenleeden die uit de Deelen ontstaen, zijn haerder Deelen, 1 Getal, 2 Orde, 3 Trappichheit, 4 Vereeniging, Spreeck. 154 [1635].

Kopp. Slinger-om-de-trap.

↪Trap-af; verg. boven onder 17, d). Vaak in verb. met trap-op. Ook wel trapje-af, en trappenaf (zie beneden onder trap-op).

Noortje kwam haastig trap-af trippen, ROBBERS, Gel. Fam. 367 [1909].

Trapsgewijs, Trapsgewijze (zie ald.).

↪Trap(pen)klimmen.

Hij (was) door het trappenklimmen buiten adem, DE WAKKER V. ZON, Twee-en-dertig W. 2, 265 [1805].

Het is, dat hij vanmiddag al zo'n serie van bovenste verdiepingen bezocht heeft, welgeteld tien maal drie trappen van omtrent vijf en twintig tot dertig treetjes per geval, en dat zulk trapklimmen geen gelijke tred houdt met het klimmen zijner jaren, V. VELDHUIZEN en V. IEPENDAAL, De Trap 29 [1952].

↪Trap(pen)loopen.

Op het divan-bed in de beneden-voorkamer van haar buitenhuis, waar zij sinds men haar het trappenloopen verbood dag en nacht verblijft, NAEFF, Stolk 193 [1936].

Korte, rechte trappen van slechts een halve verdieping stijghoogte, zodat de bezoeker — ondanks het feit, dat er twaalf lagen aanwezig zijn — nergens het gevoel krijgt van veel trappen te moeten lopen, N. Rott. Cour. 22 Sept. 1955, 7.

Trapneer (niet alg.); verg. boven onder 17, d). Aangetroffen in verb. met trap-op (zie beneden).

↪Trap-op; verg. boven onder 17, d). 1°. Met bijw. functie; in het bijz. in verb. met trap-af, resp. trapneer om aan te geven, dat men voortdurend trappen op en af moet. Zie ook Dl. XI, 306-307. Ook wel trapje-op, en trappenop.

Trap op, trap neer, duidt aan, dat men gestadig langs trappen op en nederklimmen moet: het is daar in huis trap op, trap neer, WEIL. [1810].

— De Ridder trad vast … Met zijn geliefde Aspasia, Trap op, trap op, naar binnen, FEITH 12, 207 [1782].

STARING 1, 138 [1820].

Ongesteldheden, die werkelijk van eenigszins ernstiger aard waren, in zoo verre namelijk, dat zij de oude vrouw verhinderden, met zoo veel gemak als anders … trap op trap neêr, van haar zitkamer naar den zolder, van daar naar de kelder, en van de kelder naar de proviziekamer te trekken, V. LENNEP, K. Zev. 4, 343 [1865].

Een huis mee trappen op of trappen af, LIEV.-COOPM. [1953].

Lopen met Pappa en meneer H. trapje op, trapje af door het dorp met de nauwe kronkelstraten en de huizen als vestingen, CLARE LENNART, Stad met rose Huizen 85 [1954].

In zwarte japonnetjes met witte vlinderschorten, altijd keurig gekapt, draafden de meisjes trap op trap af door het uit vele zalen en zaaltjes, hoeken en nissen bestaande etablissement, 191 [1954].

Hoeveel hartkwalen zijn er niet te wijten aan dat eeuwige trapop, trap af?, Weekbl. Uitkijk 30 April 1955, 4 b.

↪2°. (Z.-Nederl.) Als voorwerpsnaam. Stoep met een of meer treden.

Dat huis hee nen trapop, TEIRL. [1922].

CORN., Bijv. [1936].

LIEV.-COOPM. [1953].

↪Trappenschuren; verg. boven onder 14), Zegsw. 3°.

Dat de handen in 't borduren, In het razend trappenschuren … Door dit vreeselijk venijn Heel en al verhinderd zijn, BILD. 12, 411 [1779].

't Muzijk van 't lieflijk trappenschuren, V. ZEGGELEN 5, 173 [1849].

Samenst. afl. Als tweede lid: de reeks samenst. afl. van het type hoofdtelw. + trap + -ig met de bet.: gekenmerkt door of bestaande uit x trappen (b. v.: het … 17-trappige arabische toonstelsel, Mensch en Melodie 1, 20 a [1946])).

Als eerste lid:

↪Trappenbouwer (17); zie ook onder Trappenmaker.

V. HOUCKE en SLEYPEN, Mets. [1897].

↪Trappenfraiser (17).

Trappenfraiser. Met een machinale handfrais langs een geleider inkepingen in trapboomen maken, waarin de treden en stootborden worden ingelaten, Beroepeninventarisatie 9, 18 [1946].

↪Trappenkijker (?) (veroud.), benaming voor een zekere soort van binnenschip.

Trappekykers. Aak-scheepen aan den Rhyn: gelyk mede aldaar Beijer-aken, en Byler-aken zyn, WITSEN, Scheepsb. 617 b [ed. 1690].

↪Trappenmaker (17).

Trappenmaker, ook Trapmaker …, wordt enkel gezegd van de ambachtslieden die houten trappen maken; terwijl trappenbouwer meer betrekking heeft op die welke steenen trappen bouwen, V. HOUCKE en SLEYPEN, Mets. [1897].

Trappenmaker. Aan de hand van een teekening een uitslag voor een trap maken, dezen uitslag op hout afschrijven … en den trap ter plaatse stellen en aftimmeren, Beroepeninventarisatie 9, 10 [1946].

— Hindrik Mulder, trappenmaker, Ned. Staatscour. 27 Mei 1932, blz. 5 a.

↪Trappenmakerij (17).

”Amettas” Nederlandsche Electrische Timmerfabriek en Trappenmakerij, Ned. Staatscour. 16 Juli 1925, blz. 3 b.

Samenst. Als tweede lid: Achtertrap, aftrap, afdammingstrap, altaartrap, badtrap, betontrap, bijtrap, binnentrap, bordestrap, boventrap, brandtrap, breuktrap, breuklijntrap, briljanttrap, buitentrap, burentrap, cultuurtrap, daltrap, diensttrap, draaitrap, eeretrap, gangtrap, geveltrap, glorietrap, grondtrap, haartrap, hoftrap, hoofdtrap, huistrap, huishoudtrap, kajuitstrap, kampagnetrap, keldertrap, keukentrap, koortrap, kunsttrap, kwartslagtrap, langtetrap, lettertrap, levenstrap, lidtrap, middeltrap, muizentrap, nedertrap, neventrap, noodtrap, ondertrap, onderhuistrap, ontwikkelingstrap, optrap, oppertrap, oxydatietrap, pakhuistrap, paradetrap, Pilatustrap, roltrap, rotstrap, scheepstrap, schroeftrap, slingertrap, snedetrap, spiltrap, sprongtrap, stadhuistrap, statietrap, stationstrap, steektrap, steegertrap, steigertrap, stemtrap, stoeptrap, tegentrap, tempeltrap, toontrap, tooveressentrap, torentrap, trouwtrap, tuintrap, tusschentrap, tusschendekstrap, valreep(s)trap, vergelijkingstrap, vlieringtrap, vrijtrap, waagtrap, waschtrap, watertrap, watervaltrap, wenteltrap, winkeltrapje, woonhuistrap, woordtrap, zangtrap, zijtrap, zoldertrap, zonnetrap.

Bovendien is er het type hoofdtelw. + trap + -s + znw. (verg. b.v. TON (I), Samenst. enz.) (b. v.: 4- of 5- trapsschakelaar, SARELS V. RIJN, Koken 505 [1951])).

Als eerste lid:

↪Trap(pen)aanleg (17).

Om voldoende hoogte te verkrijgen in de inwendige ruimten werd de vloer van den kooromgang plaatselijk 0,82 m verhoogd, waardoor een trappenaanleg in den omgang en tusschen de kolommen noodig werd, V. D. KLOOT MEYB., N. Kerk 108 [1941].

De gekozen gang- en trapaanleg, N. Rott. Cour. 22 Sept. 1955, 7.

↪Traparm (17), het geheel van een aantal in rechte richting op elkaar volgende treden, die tezamen een gedeelte van een trap uitmaken.

BERGHUIS, Betimm. 278 [1892].

Wanneer een doorloopende trap door bordessen gescheiden wordt, noemt men elke dezer afdeelingen een traparm, V. HOUCKE en SLEYPEN, Mets. 367 [1897].

Twee traparmen leidden naar een bordes vanwaar één trap doorklom naar boven en uitkwam midden in de eerste verdieping, V. OERLE, in Leidsch Jaarb. 35, 171 [1943].

Een bordes (wordt) toegepast in plaats van een spiltrap om twee traparmen loodrecht op elkaar te doen staan, Bouwk. Encyclop. 2, 507 b [1955].

↪Trapbaluster (17), elk van de spijlen waarmee de leuning van een trap op de treden rust.

De zware, fraaie trapbalusters met hun ionische kapiteelen, Eigen Haard 1880, 65 b.

De geest van het abstracte beeldhouwwerk drong door in kleine plastieken b.v. als snijwerk aan trapbalusters enz., VRIEND, Bouwk. v. ons Land 3, 126 [1950].

↪Trapbalustrade (17), samenstel van leuning en spijlen als zijdelingsche afsluiting van een trap.

ZWIERS [1920]. Bouwk. Encyclop. [1955].

↪Trappenbemaling (1 of 11) (bouwk.).

Trappenbemaling van bouwputten e.d. is een methode van bemaling, waarbij de verlaging van de grondwaterspiegel wordt bereikt door meer rijen putten of bronnen achter elkaar op verschillende hoogte, Bouwk. Encyclop. [1955].

↪Trapbenaming (12, b), benaming volgens de onderscheiden levensperioden. Op de volg. plaats.

Moet men daar van denken, dat de Apostel die verscheydene trapbenamingen (t. w. ”Vaders”, ”jongelingen”, ”kinderen”) gebruikte, om seker te gaan in sijn schrijven an hun? SCHORTINGHUIS, Inn. Chr. 171 [1740].

↪Trapberd (1) (zndl.); als verkl. trapberdeke; hetz. als Trapplank.

LIEV.-COOPM. [1953].

↪Trapbetimmering (17).

Trapbetimmering. De houtconstructies, die tot afwerking en versiering eener trap, aan of op, boven of onder de boomen worden aangebracht, ZWIERS [1920].

De leerling leert … het behulpzaam zijn bij het maken van trappen, leuningen en trapbetimmeringen, Ned. Staatscour. 10 Juni 1943, blz. 2 b.

↪Trapbint (17) (molenb.), het gebint aan de achterzijde van het bovenhuis van een wipmolen, waar de trap tegen rust.

Nog vertoont het (zekere plaat) agter- of Trap-bint in malkander gewerkt, en met Schort-Ankers verbonden, V. ZYL, Molenb. 1, 5 b [± 1795].

Vorders vertoont zig de gehele bewerking, zo van Daklyst, Steenlyst, Kruyssen, Manders, en Regels, ook de plaatsen van de Balken zo in het Storm- als Trap-Bint, 1, 6 [± 1795].

Fig. 3 stelt voor het trapbint van het bovenhuis en het achterste spant er op uitgelegd, HARTE, Molenb. 80 a [1849].

↪Trapboom (1), elk van de zijstukken waartusschen de traptreden op- of ingesloten worden. Verg. mnl. trapboom.

Die trapbomen sullen lang wesen naden eysch vant werck, die onderste ses duym viercant, die bovenste vijff duym viercant, die trappen lanck twee voet drie duym tusschen die trapboomen in, Uit het bestek v. e. watermolen (hs. Assendelft) [1634].

De trapboomen en courpes van den Royaele trap in de Vestibule tot aen de bovenste Etage verwen eenmaal, bij V. NISPEN T. SEV., Ned. Mon. v. Gesch. en K. 5, 1, 104 [1786].

Wanneer onder een' trap eene deur zal worden geplaatst, moet de trapboom volstrekt de deuropening niet belemmeren, V. LITH, Trappenboek 9 b [1854].

(Bij het leggen van linoleum op trappen is) zuiver aansluiten bij de trapboomen en stootborden … uiteraard een eerste vereischte, V. BLITTERSWIJK, Binnenhuismat. 107 [1947].

↪Trapbordes (17), overloop tusschen twee traparmen.

Door een voorportaaltje zijn steeds de vertrekken van het trapbordes gescheiden om het indringen van onbescheiden blikken te verhinderen, Bouwk. Weekbl. 1896, 249 b.

Lord T. beklom de laatste trede van de breede trap die rees uit het midden van de hall, nu stond hij op het trapbordes, PHILIPS, Oogenblik 33 [1935].

Onder de kelderkamer is de kelder, welks deur zich onder het trapbordesje bevindt, DE HAAN, Oud Bat. 463 [1935].

↪Trapborstel (1 of 17). Niet alg.

Trapbö(r)stel. Ruwe borstel met korten steel, dienende om de trappen af te schuren, CORN.-VERVL. [1903].

↪Trappenbouw. 1° (17).

Wij laten hier eenige algemeene opmerkingen omtrent den trappenbouw volgen, V. HOUCKE en SLEYPEN, Mets. 365 [1897].

Men staat hier — en elders — als het ware boven het vlakke decor, maar nog steeds in een aarzeling tusschen een vast onveranderlijk tooneel … en de gedurige verandering, trappenbouw, zuilen, gordijnen, die behouden is van het decortooneel, WERUM. BUNING, Tooneeldecor 24 [1923].

HUNNINGHER, Een eeuw Ned. toneel 177 [1949].

↪2° (23) (mijnb.).

Voor de steil staande ertsgangen is als winningsmethode de trappenbouw, in Duitsland ”Firstenbau” genaamd, zeer gebruikelijk, E.N.S.I.E. 7, 234 b [1950].

↪Trappenbouwkunst (17).

V. LITH, Trappenboek 3 [1854].

↪Trapbreedte (1 of 17), breedte van elk van de traptreden.

Trapbreedte. Afstand tusschen de trapboomen, van binnenzijde tot binnenzijde gemeten, V. KEIRSBILCK, Timm. [1898].

Trapbreedte. In de meeste bouwverordeningen zijn eisen opgenomen, waaraan trappen in woningen moeten voldoen. Daarbij zijn doorgaans ook de minima voor trapbreedten genoemd, Bouwk. Encyclop. [1955].

↪Trapbreuk (23) (geol.), trapsgewijze verschuiving.

RUTTEN e.a., Geol. Nomencl. 87 [1929].

Is de bewegingsrichting van de tusschen meerdere breukvlakken gelegen schollen in een gegeven richting steeds dezelfde geweest, dan spreekt men van trapbreuken, Kath. Encyclop. 6, 218 [1934].

ESCHER, Alg. Geol. 240 [1948].

↪Trapbrug of trapjesbrug (17, resp. 1), brug, aan beide zijden voorzien van treden.

Trots haar trapbruggetjes en vaderlandsche grachten, Is steeds ons stadje vol van oostersche gedachten, DE GÉNESTET 2, 155 [1858].

Een trapjesbrug spande verderop kranig haar ruggestreng over de gracht, BORDEWIJK, Korenharp 94 [1946].

↪Trapbuffet (23), trapvormig opgebouwd buffet. Op de volg. plaats. Verg. trapjestafel en traptoog.

Stel u een erfhuis voor, of wel een Joodenkraam, Die porcelein bevat voor drie geslachten t' saam. Een soort van trapbuffet …; Daar zaagt ge een aarden schat van onwaardeerbren prijs, Gestapeld op elkaar piramidaals gewijs, DE LANNOY, Dichtw. 65 [1777].

↪Trapcirkel (17), elk van de cirkelvormige figuren, te zien in het vertikale perspectief van een wenteltrap.

Onderschrift bij een foto [1955].

↪Trap(pen)constructie (14 of 17).

De aansluiting van deze boomen tegen de bordessen en zolderbalken vereischt veelal meer voorzorg dan bij de gewone trapconstructie, BERGHUIS, Betimm. 292 [1892].

De reusachtige (in de rotsen uitgehouwen) trappenconstructies, Natuur en Vernuft 291 [1916].

↪Trapjesdak (7) (gewest.), zekere soort van rietdak; zie verder de aanh. Zelden in de Kempen.

Sporadisch komt in onze Kempische gewestspraak het woord trepkensdak … voor. Bij zo een boerendak verspringen de opeenvolgende deklagen evenwijdig met de druplijn in trepkens die gedeeltelijk elkaar overdekken. De zichtbaar gelaten laaguiteinden … zijn scherp hoekig geschoren, C. TREFOIS (in een brief) [1956].

↪Trapdeur (17), deur die toegang geeft tot een trap.

Juffrou Daetselaer rukte terstont een trapdeur op en wees hem naer een bovenkamer, daer ze hem nevens zyn dienstmaegt volgde, BRANDT, De Groot 248 [1696].

”Is 't de kat niet, die daar de trap oploopt, met iets in 'r bek?” ”Ik zal reis gaan kijken,” zei Bet. En terwijl Bet … naar achteren gegaan was en, met het hoofd door de trapdeur, ”Poes! poes!” riep, daar snelde Nicolette … de voordeur uit, V. LENNEP, K. Zev. 3, 329 [1865].

De ijzeren trapdeurtjes ratelden in de harde wind, DEN DOOLAARD, Verj. W. 306 [1947].

↪Trapdijk (7 of 23), trapvormig oploopende dijk. Op de volg. plaats. Verg. trapjesglooiing.

Zij maecken heuren dijck al met trappen opgaende tot aen de cruijne toe, elcken trap (van de) hoochte van II^e oft III^e voeten, waertegens de zee dan cracht heeft mitsdien de steijlte het water zijn spelen benomen heeft, soodat alle de crompte aen den ouden dijck … overvallen moeten wesen deur het breken van den trapdijck, want de steijlte maeckt twater cracht hebbende ende in elcke steijlte van de trappen het water resistentie ende steijlte vindt, VIERLINGH, Tract. v. Dijck. 301 [± 1578].

↪Trapemmer (17), emmer die gedeeltelijk afgeplat is, waardoor hij meer steun vindt op een trap.

Trapemmer, emmer niet geheel rond, maar met een platte zijde, zoodat hij op de trap kan gezet worden: bij schoonmaakster, werkmeiden, om de trap mee te doen, Aant. v. A. BEETS. Uit een prijscourant van huishoud. art. [Leiden, 1896].

als voren [1919].

↪Trapjesfaçade (4), hetz. als trap(jes)gevel (zie ald.). Op de volg. plaats.

V. D. VEN, Neerl. Volkslev. 160 [1920].

↪Trapfunctie (9) (wisk.); zie de aanh. Verg. in dez. bet. hd. treppenfunktion.

Trapfunctie. Onder trapfunctie verstaat men gewoonlijk een functie, die slechts eindig vele waarden aanneemt. Soms eist men, dat deze waarden eindig zijn, Kath. Encyclop. [1954].

↪Trapgang. 1° (17). Gang waarin zich een trap bevindt. Ongewoon.

In den trapgang des huizes bleef hy staen en luisterde met smart op de klagten van een meisje die, op eenige treden van hem, voor de buitendeur der zael scheen nedergeknield, CONSC., Kwael d. T. 2, 29 [1859].

Maar krachtig was zijn stem, als vroolijk, toen hij de donkere trapgang in schreeuwde, of menéér thuis was, DE MEESTER, Geertje 1, 46 [1906].

Middenstandswoningen … Bevattende: Parterre: Woonkamer, eethoek, keuken, toilet; etage: 3 slaapkamers, douchecel, benevens zolder over het gehele huis met normale trapgang, Uit een advert. [1956].

↪2° (23) (mijnb.). Ertsbank die onderbroken wordt door een gang van ertsloozen steen.

V. DALE [1898]. —

Boek d. Uitv. 2, 2, 13 [1865].

Trapgat (zie ald.).

↪Trapgedeelte (17).

Het passnijden van de benoodigde stukken linoleum voor een rechte trap of althans voor een recht trapgedeelte, V. BLITTERSWIJK, Binnenhuismat. 108 [1947].

Een aansluiting … tussen twee trapgedeelten die niet in dezelfde richting lopen, Bouwk. Encyclop. 1, 239 a [1954].

↪Trapgeld (17) (veroud.), geld verschuldigd voor het onderhoud van gemeenschappelijke trappen.

Trapgeld. Geld dat betaald word tot het onderhouden van de gemeene trappen, HALMA [1729].

WEIL. [1810].

↪Trapgeluid (6), interval van een heelen of halven toon volgens de diatonische reeks. Alleen aangetroffen bij BAN.

Het klimmen ende daelen van den stemme, het welke geschiet met Trap-geluyden als zyn Ut, Re, Mi, Fa, Sol, La, ende Spronghgeluyden gelyk zyn den Drielingh, Ut, Mi, den Vierlingh Ut, Fa: den Vyflingh Ut, Sol, Zanghbl. H x 1 r° [1642].

De sprongen van de stem worden gekent daer uijt, dat men van het eene geluijdt tot het ander gaat, soo datter een ander off meerder Trapgeluijden thusschen gevoeght werden, in Tijdschr. N.-Ned. Muziekgesch. 1, 99 [1642].

Trapgevel (zie ald.).

↪Trapgewelf (17).

De trapgewelven zijn … met rosetten, kopjes en schildjes versierd, Oudheidk. Jaarb. 1, 105 [1921].

↪Trapgezang (1 of 17) (R.-K. eeredienst); zie de aanh. en verg. trappsalm. Ook: trapzang (zie beneden).

Graduale (trapgezang, omdat men voor het zingen ervan de ambo besteeg), Encyclop. Kerk. Wdb. 242 [1938].

↪Trapjesglooiing (7), glooiing van trapsgewijs aangebrachte betonplaten, dienende om de golven te breken. Verg. trapdijk.

ZWIERS [1920].

Glooiingen van gewapend beton, als platen tussen betonbanden, de z.g. trapjesglooiingen, zijn omstreeks 1910 toegepast in Zeeland door de Muralt, E.N.S.I.E. 9, 29 a [1950].

↪Trapgraf (17), door V. GIFFEN uitgedachte benaming voor zekere hunebedden waarvan de toegang gevormd wordt door een trap.

Ter onderscheiding van de … door ons … gemaakte onderscheiding in poort- en portaalgraven, zouden we bovenstaanden grafkelder een ”trapgraf” willen noemen, Hunebedden 2, 25 [1927].

↪Trapgrond (17), plattegrond van een trap.

V. DALE [1914].

— De breedte der treden zoude … 24 duim moeten zijn, indien de ruimte van den trapgrond dit toelaat, V. LITH, Trappenboek 8 b [1854].

Men onderscheidt ze (wenteltrappen) vooral naar den vorm, dien de binnenboom in den trapgrond beschrijft, BERGHUIS, Betimm. 281 [1892].

↪Traphaak (17); zie de aanh.

De langs den muur gestelde kwartierboom bevestigt men daartegen met ijzeren houvasten of zoogenaamde traphaken, zoo ook de aan die zijde gestelde leuning, PIJTAK 297 [1848].

↪Traphaal; op de volg. plaats; de bet. is niet duidelijk.

Een eisere hotte, eenen hael, traphael enz. (uit een inventaris), in E. Schoon en Brab. 34, 240 [1951].

↪Trap(pen)hal (17), min of meer groote, volgens de bouwk. terminologie centraal gelegen ruimte, waarin een of meer trappen geplaatst zijn.

Traphal is een trappenhuis dat min of meer in het midden van een gebouw is geplaatst, waardoor de vertrekken van de verschillende verdiepingen direct op het trapportaal uitkomen, Bouwk. Encyclop. [1955].

— De wanden van trappen en trappenhallen zijn … betegeld, SLOOTMANS, in Ned. Archievenbl. 43, 162 [1936].

Door een klein vensternisje kijkt men in de achtergang, die loodrecht op de traphal ligt, in Vrouw en h. Huis 34, 16 [1939].

Mijn moeder riep ongeduldig in de traphal of we wellicht vandaag niet aan tafel zouden gaan? BRULEZ, Pakt 98 [1950].

Wat nog min of meer trapkooi was, wordt allengs tot trappenhuis, ja trappenhal, HASLINGHUIS, Bouwk. T. 360 a [1953].

Traphek (17).

↪1°. Hek als zijdelingsche afsluiting van een trap.

ZWIERS [1920].

De trap bestaat uit de bòme, de stòòtborde en de tree. Tegen de muur zit de leuning en aan de andere zijde staat het traphekje, DAAN, Wier. 157 [1950].

Trappen- en trappenhuishekken van spijlen van ijzeren buis, Uit een prospectus [1954].

↪2°. Hekje dat een trap beneden of boven afsluit. Gewoonlijk als verkl.

Het trappenhekje … Dit hekje vindt men op de bovengangen of bordessen, om te verhinderen, dat kinderen langs de trappen zullen afvallen, BERGHUIS, Betimm. 202 [1892].

V. KEIRSBILCK, Timm. [1898].

ZWIERS [1920].

↪Traphelling (17).

De traphelling mag, om gemakkelijk begaanbaar te zijn, niet te groot … noch te klein zijn, Bouwk. Encyclop. 2, 507 a [1955].

↪Traphoek (17), zekere soort van klem om traproeden te bevestigen.

Traphoeken, die door hun vorm er toe bijdragen, dat er tusschen de roeden en de stootborden meer ruimte beschikbaar blijft voor het looperweefsel, V. BLITTERSWIJK, Binnenhuismat. 162 [1947].

↪Trapholte (17), zooveel als trapgat.

Langs de treden ging ik omlaag en ik bukte en raapte haar (een poes) op van het vloermatje, terwijl boven door de trapholte het geweldige lachen van den jongen buitelen bleef en neêrvallen kwam, over haar en mij, V. LOOY, Proza 254 [1889].

↪Traphoren (17), zekere soort van schelp, ook trap genoemd (zie onder 25).

Traphoren, slak in den vorm van een wenteltrap (Scalaria), VERSCHUEREN [1940].

V. DALE [1950].

— De kleine mooie soorten (van inheemsche schelpen) als b.v. tepelhorentjes (Natica), traphorentjes of wenteltrapjes (Scalaria) … worden veel op doosjes en omlijstingen tot versiering vastgelijmd, J. DE LANGHE, in Biekorf 38, 132 [1932].

↪Traphout (17) (molenb., gewest.), rechtopstaand stuk hout, dat de trap ondersteunt en waar de staart op rust.

CORN.-VERVL. [1903].

JOOS [1900-1904].

LIEV.-COOPM. [1953].

Trappenhuis (zie ald.).

↪Trapijzer; op de volg. plaats; de bet. blijkt niet.

Gelast ende gelenght een trapyzer, StedeWerken, bij LIEV.-COOPM. [1725].

Trapjaar (12, b), elk zevende of negende jaar van het menschelijk leven, welke gekenmerkt zouden zijn door een merkbare wijziging in het gestel

↪groot of hoofdtrapjaar, het 63ste en 84ste levensjaar.

Climacterici Anni; 't welk men door Trapjaaren zoude kunnen verduitschen … Dusdanig noemt men gewoonlijk die jaaren van 's menschen leeven, welke de zevende of de negende zijn, CHOMEL 392 a [1768].

BUYS, Wdb. v. K. en W. [1778].

HEREMANS [1869].

Trapjaar, ieder zevende jaar van 't menschelijk leven, in 't welk men meende dat er eene merkelijke verandering in 't menschelijk lichaam voorviel, V. DALE [1872].

— Een jong Dronkaart sterft veeltyts … door een langzaam vergift: hy kent geen voldoening der jeugt … en is in zyn Trapjaar van 35 stokout of afgeleeft, WEYERMAN, Rott. Hermes 250 [1721].

Het 63e en 84e jaar noemt men groote trapjaren, V. DALE [1872].

↪Trapkamer (17); in de volg. aanh. wellicht een vertrek onder (zie boven onder 17, c) of halverwege een trap; verg. t.a.p. ”de kamer van de trap”.

Een tafelkleed op de trap-kamer, in Rotterd. Jaarb. 1917, 87 [1690].

Trapkant.

↪1° (4) Zijde van een trap in de aangegeven bet.

Een baksteenen trap-topgevel … met aan elken trap-kant een overhoekschen pinakeldrager, MIELARET, Ned. Mon. v. Gesch. en K. 5, 2, 65 [1937].

↪2° (17) Metalen band welke in bepaalde gevallen aan den voorkant van de treden van een trap bevestigd wordt.

Uit een advert. [1940].

De voorkanten der treden moeten ter bescherming van de voorkanten van het linoleum voorzien worden van koperen trapkanten … Deze trapkanten zijn verkrijgbaar in verschillende profielen, terwijl zij ook als platte koperen banden in den handel zijn, V. BLITTERSWIJK, Binnenhuismat. 107 [1947].

↪Trapkast (17), deel van een gebouw, waarin een trap geplaatst is; bij V. DEYSSEL in den gekunstelden vorm trapkasting.

V. PUYVELDE, in Med. V. A. 1923, 787.

— Door een opene deuring onder de trapkasting tegenover de voordeur in het beneden-portaal, kwamen zij in de groote gangen, V. DEYSSEL, Kl. Rep. 1, 16 [1889].

Toen ging zij tot aan de trapkast — bellen wou ze niet, zij wilde Mietje niet tot getuige hebben — en beval met eene stem, waaraan het haar gelukte een kalmen toon te geven, dat men eens den dokter halen zou, LOVELING, Idon. 211 [1891].

Plaat II … en plaat IV … geven aan, hoe de rollagen der groote spaarbogen in den Zuid-Oosthoek blijkbaar tegen een vroegeren uitbouw — de oorspronkelijke steenen trapkast — dood liepen, Bull. Oudh. Bond 12, 63 [1919].

↪Trapklamp (17); zie de aanh.

TreppKlampen. Holl. Trap-Klampen. … Engl. Steps which are nailed on the gang-way whereby to ascend or descend the ship's sides, RÖDING 1, 850 [1794].

TER REEHORST, Wdb. d. Zeet. [1845].

↪Trapkleed (17) (veroud.), traplooper.

WEIL. [1810].

Trapkleeden, Treppenteppiche, NEMNICH, Holl. Waaren-Lex. 166 [1821].

Trapkleed, looper, BOMHOFF [1857].

↪Trapkoker (17), kokervormige of op een koker gelijkende ruimte waarin een trap is geplaatst.

HASLINGHUIS, Bouwk. T. [1953].

— De noordwand bevat den toegang tot een in de muurdikte uitgespaarde trapkoker, onderaan achthoekig, op 3.30 M. hoogte rond van omtrek, HASLINGHUIS, in Oudheidk. Jaarb. 6, 129 [1926].

De B.'s klas stond open. Hij loensde er heen door den trapkoker, BORDEWIJK, Bint 11 [1934].

(Zekere toren) heeft in het midden van zijn zuidwand een vierkant uitgebouwden trapkoker, MIALARET, Ned. Mon. v. Gesch. en K. 5, 2, 147 [1937].

Ze deed open. Door den trapkoker zag ze omlaag een figuur zoo zwaar binnenstappen of hij binnendrong, BORDEWIJK, Karakter 294 [1938].

↪Trapkooi (17), parallelopipedumvormige ruimte waarin een trap is geplaatst.

HASLINGHUIS, Bouwk. T. [1953].

Wat nog min of meer trapkooi was, wordt allengs tot trappenhuis, ja trappenhal, 360 a [1953].

↪Trapkoord (17), koord of touw dienende om een deur onderaan een trap te kunnen opentrekken.

ZWIERS 2, 482 b [1920].

V. DALE [1924].

↪Trapkot (17), hok onder een trap.

Met groot en vervaarlijk gedruisch in het trapkot kondigde het (spook) zijn komst aan, Biekorf 38, 108 [1932].

↪Trapkwart (17) (bouwk.); zie de aanh.

Trapkwart is een meestal rechthoekige overgang tussen twee traparmen, waarbij de treden van de ene arm regelmatig doorgaan in die van de andere arm, Bouwk. Encyclop. [1955].

Trapladder (zie ald.).

↪Traplak (17).

(Barnsteenvernis) wordt naar de kwaliteit onderscheiden in Kerklak en Vloeren Traplak, V.D. KLOES, Verver 29 [1908].

ZWIERS [1920].

↪Traplandschap (3 of 23) (geol.), trapvormig landschap.

HOL, in Kath. Encyclop. [1938].

↪Traplantaren (17), lantaren in de bet. 2, b, α), dienende voor verlichting van een trap.

KUIPERS [1901]. —

V. KEIRSBILCK, Timm. 254 [1898].

Buiten is het na de zoveelste plensbui even 'n tikkeltje lichter geworden en in het vale schijnsel, dat door de vuile traplantaarn boven de deur valt, kunnen de gesprekspartners elkaar thans vrij duidelijk onderscheiden, V. VELDHUIZEN en V. IEPENDAAL, De Trap 125 [1952].

↪Trapleen (17) (znl.), trapleuning.

CORN.-VERVL. [1903].

LIEV.-COOPM. [1953].

— 'K ben iet van de maen beschénen, Hemde of wambays op trap-lénen, V. DAELE, Tydv. 33, 7 [1806].

Trapleer (zie ald.).

Traplens (23) (Dl. VIII, 1576).

↪Trapleuning (17), leuning langs een trap.

WEIL. [1810].

— Dat men … met de Trapleuning een heele aantrêe op het bordes avanceert, V. D. HORST, Theatr. Mach., Bouwk. 46 [1739].

Vader … riep over de trapleuning: ”Slechte kerel, slechte kerel! Let op, dat ik den stok niet bezige!” STIJNS, In de Ton 109 [1890].

Hij (klimt) de trappen op …, de beenen zoo zwak …, dat hij zich met de hand aan de trapleuning moet vasthouden, om boven te geraken, BUYSSE, Mea Culpa 96 [1896].

In Scheveningen hadden we een bovenhuis met een touw langs de trapleuning om de deur te kunnen opentrekken, Ons Gezin 6, 254 c [1951].

Hierbij: trapleuningstijl (V. HOUCKE, Loodg. [1901])).

↪Traplied (1 of 17), hetz. als trappsalm; in het mv.

't Koomt 'er voornamelyk op aan, waarom deeze Liederen worden genaamd, Liederen Hammahhhaloth? … 't Gemeenste gevoelen is, dat de benaming zou zyn ontleend van het gebruik deezer Liederen op zeekere Vyftien Trappen van den Tempel, en dus zou deeze benaming zo veel zeggen als Trap-Liederen, Verh. Holl. Maatsch. d. Weet. 3, 550 [1757].

Eenige Kerk-Vaders (hebben) gevoelt, dat Salomo de maaker is van verscheidene Psalmen …, als de LXXII. en de Trap-liederen, VITRINGA, Leerr. Ps. CXLIX. vers I, 85 [1775].

↪Traplooper (17), reep stof die in de lengte van een trap op de treden bevestigd wordt.

Traploopers, Trapkleeden, Treppenteppiche, NEMNICH, Holl. Waaren-Lex. [1821].

— Eene eenvoudiger en lichter … soort van tapijt-werk is die, welke men in Groot-Britanje onder de benaming van Venetian carpets of stair-carpets (trap- en gangloopers …) vervaardigt, KUYPER, Technol. 2, 499 [1861].

We (kunnen) de loopers nog in twee soorten onderscheiden, want we hebben gangloopers en traploopers, V. BLITTERSWIJK, Binnenhuismat. 150 [1947].

(Ze) nam de traplopers af, Libelle 21, 42, 17 c [1954].

↪Trapluik (17), liggend luik dat een trapgat afsluit.

KUIPERS [1901].

— Het trapluik, dat van de hall aan dek voert, is gesloten en met presennings afgedekt, LECLERCQ, Wind i. d. Z. 102 [1933].

↪Trapmantel (17), (bouwk.) deel van een gebouw waarin een trap opgetrokken is; de muren waarin en waartegen een trap steunt.

V. HOUCKE en SLEYPEN, Mets. [1897].

V. PUYVELDE, in Med. V. A. 1923, 787.

— De treden en stootborden worden op zekere diepte in de boomen en in de muren van den trapmantel ingelaten, V. HOUCKE en SLEYPEN, Mets. 369 [1897].

↪Trapmastaba (23), graftombe bestaande uit een opeenstapeling van naar boven toe kleiner wordende mastaba's. Verg. trappyramide.

Hier (bij de pyramide van Zoser) is ook het grondvlak nog een rechthoek (geen vierkant), zoodat men eigenlijk van een trap-mastaba zou moeten spreken, WINKLER PRINS, Encyclop. 13, 847 b [1937].

a. w. 7, 832 b [1950].

↪Trapmerk (9, b), accentteeken. Bij MONTANUS.

De Form-merking is geleegen … Inde byvoeging van eenige Trap en Bantmerken: om daer door de Climming en Vereening te beteikenen. De noodige Trapmerken der Geletterde spraeken zijn | ^ ‘:; daer van het eerste beduit een Scherpe Opperwoord-littrap, het tweede een Draelende, het derde enz., Spreeck., Inl. 26 [1635].

Van deeze vijf Trapmerken zijn de twee eerste out, en geheeten Nota accentus acuti en Nota accentus circumflexi …: de andere drie zijn van my niew ingestelt, 27 [1635].

↪Trapmonding (3 of 23) (geol.).

Trapmonding, Zwevende dalmonding. Uitstorting van de zijrivier in de hoofdrivier, RUTTEN e.a., Geol. Nomencl. 27 [1929].

↪Trapmuur (17) (bouwk.), muur waar een trap tegenaan sluit.

Trapmuur, (in de bouwk.) échiffre, V. MOOCK [1846].

Trapmuur, ook Draagmuur … Hgd. Wangenmauer, V. HOUCKE en SLEYPEN, Mets. [1897].

— Tegen de door 't lampje lichtbesproeide plek van den trapmuur zag zij hem zitten, HARTOG, Sjofelen 11 [1896].

De treden van wenteltrappen worden aan het buiteneind in den trapmuur ingemetseld, V.D. KLOES, Bouwm. 1, 235 [1923].

Dit overblijfsel … bevatte een spiltrap, waarvan nog eenige gedeelten zijn overgebleven van treden, gemetseld op segmentboogjes, welke aan den inwendig ronden trapmuur zijn blijven hangen, MIALARET, Ned. Mon. v. Gesch. en K. 5, 2, 2 [1937].

↪Trapoog (17), schroef met oogvormigen kop, dienende voor het bevestigen van een traproe.

V. DALE [1914].

— Het naar een kant tegen de trapoogen opwerken (van een traplooper), V. BLITTERSWIJK, Binnenhuismat. 153 [1947].

↪Trapopening (17), hetz. als trapgat.

Men (moet) bij het op- en nedergaan niet met het hoofd tegen de binten of ravelingen (kunnen) stooten … die de trapopening omgeven, V. LITH, Trappenboek 9 b [1854].

Ze was de deur voorbij … stond met enkele vlugge lichte stappen voor de trapopening … Kràk, zei de bovenste trede, NAEFF, Veulen 210 [1903].

De halfrond gesloten trapopening met steenen trap naar de tweede verdieping, V. NISPEN T. SEV., Ned. Mon. v. Gesch. en K. 5, 1, 126 [1926].

Gelukkig gaf de trapopening eenige luchtzuiging, DE HAAN, Oud Bat. 466 [1935].

↪Trapopgang (17), opgang bestaande uit een trap.

Te weerszijden van den trapopgang als schachtbeelden: de Hoop en de Liefde, MIALARET, Ned. Mon. v. Gesch. en K. 5, 2, 178 [1937].

Deze voorhal (is) bedorven doordat men er een kamer in heeft uitgetimmerd, waardoor de rechter trapopgang is weggevallen, V. OERLE, in Leidsch Jaarb. 35, 171 [1943].

De trapopgang in het voorhuis leidt tot een bordes en vandaar rechtsom naar de verdieping, TER KUILE, Ned. Mon. v. Gesch. en K. 7, 1, 48 [1944].

↪Trappaal (17), hoofdbaluster, groote post of spijl aan het onder- en/of boveneinde van een trap.

Deze (trap)leuningen bestaan uit: trappalen of hoofdbalusters; tusschenbalusters enz., BERGHUIS, Betimm. 292 [1892].

De trap werd ingekort en aan de benedenzijde van een houten paneel en een trappaal, bekroond door een siervaas in den trant van Lodewijk XVI, voorzien, Oudheidk. Jaarb. 4, 11 [1924].

(De) breede trap heeft gebeeldhouwde trappalen en een leuning, die door zware balusters wordt gedragen, HASLINGHUIS e.a., Ned. Mon. v. Gesch. en K. 5, 1, 239 [1930].

Trapplank (1) (zndl.), als verkl.: dun plankje waarmee men op de trapboomen van een rechte trap de hoogte en breedte der treden afteekent (LIEV.-COOPM.).

↪Trapportaal (17), gedeelte van een verdieping, van de overige vertrekken afgescheiden, dat toegang geeft tot een of meer trappen, gangruimte boven of onder aan een trap.

M. En waar my thands te brengen, Om vrij en ongestoord mijn tranen uit te plengen? A. In 't Koninklijk verblijf ter zijde 't trapportaal: Uw Vrouwen wachten daar uw weêrkomst uit dees zaal, BILD. 3, 407 [1808].

Dezen baluster, die bij groote trapportalen somtijds in een lantaarn overgaat, BERGHUIS, Betimm. 292 [1892].

Neel … kwam even buiten, op 't stoepje luisteren naar het krakeel, dat het donkere trap-portaaltje uit-ruziede, QUERIDO, Jordaan 1, 422 [1912].

Dit poederen (van kapsels) geschiedde, althans bij lieden, die op enige voornaamheid aanspraak konden maken, in speciaal hiervoor ingerichte poederkabinetten, terwijl de minder goed bedeelden … genoegen moesten nemen met het trapportaal, MICHELS en HOFMAN, Grimeerk. 166 [1949].

↪Trapportiek (17).

In de voorzaal verrees in 1667 tegenover de buitendeur, de gesneden houten trapportiek, Bull. Oudh. Bond 12, 134 [1919].

↪Trappsalm (1 of 17), benaming voor elk van de 15 psalmen van n° 119 tot en met n° 133 (telling van de Vulgaat), bij de Joden reeds zoo geheeten, wsch. omdat zij werden gezongen bij het opgaan van de tempeltrappen van Jerusalem.

V. MOOCK 1224 b [1846].

HEREMANS [1869]. Encyclop. Kerk. Wdb. 242 [1938].

— De nieuwe Brevier-uitgave van Pius V bevatte nog slechts de bepaling, dat de Trap-psalmen moesten gebeden worden op iederen Vrijdag van de Vasten, KOENDERS, Handb. d. Liturgie 2, 479 [1915].

In de Kleine Uren en de Completen (in Geert Grootes getijdenboek) bestaat de psalmodie uitsluitend uit Trappsalmen, Hand. Gesch. Brugge 3, 76, 101 [1934].

↪Trap(pen)pyramide (4 of 23), pyramide bestaande uit trapsgewijs inspringende lagen. Verg. trapmastaba.

ZWIERS [1920].

Aangaande de architectuur der hoofdstad (van het Aztekenrijk) weten we enkel uit Spaansche getuigenissen van een ong. 40 m hooge trappenpyramide, waarop een torenvormige tempel stond, Kath. Encyclop. 2, 153 [1933].

Koning Zoser liet … bij S. de zgn. trappenpyramide bouwen, die het uiterlijk heeft van zes op elkaar liggende mastaba's met rechthoekig grondvlak, 20, 311 [1937].

De trappenpyramide te Sakkara, BOERHAVE BEEKMAN, in Hout in alle T. 1, 428 [1949].

Het eerste plan (van de pyramide van Medoem) was de bouw van een trappyramide; het grondvlak was dus reeds dadelijk vierkant. Later werd het plan vergroot en een mantel om het oorspronkelijke bouwwerk gelegd, WINKLER PRINS, Encyclop. 15, 699 a [1952].

↪Trapraam (17), raam naast of boven een trap.

V. DALE [1950].

— Dat er een stopje zat in een van de gordijnen voor het grote trapraam, ROOSEVELT-V. D. STER, Ik herinner mij 95 [± 1951].

↪Traprede (27) (logica; veroud.); hetz. als trapspreuk.

Ik heb my … van een Climax of traprede bediend en ben allengskens van byzondere personen, tot Kerkelyke Vergaderingen, en eindelyk tot de Vierschaar der Heeren Staten opgeklommen, HOFSTEDE, Tweede Apologie 97 [1786].

↪Trapriemschijf (9) (graf.); zie de aanh.

Trapriemschijf, riemschyf voor verschillende snelheden, welke trapsgewijze oploopen, WINKLER, Handwdb. Graf. V. [1923].

↪Trapriet (?); de bet. is niet duidelijk, misschien is er verband met de onder trapjesdak beschreven techniek.

Men consenteert eenen yegelick, die up ghisteren by den quaden weder hair daicken sijn gebroken, dat die sullen moegen decken mit trapriet, behoudelick enz., Rechtsbr. v. Gouda 523 [1521].

↪Traprij (gymn.), hetz. als trap, 26).

Traprij. Een opstelling; een vorm van afstand nemen. Uit front- of flankry traprijen vormen, V. D. BERGH en V. DIJK, Encyclop. v. Gymn. [1941].

↪Trappenrijk (12); op de volg. plaats.

In den mensch ligt het laagste en het hoogste, want hij is een mikrokosmos, een universum in 't klein. Daardoor neemt hij ook geen vaste plaats in op het trappenrijk der kosmische werkelijkheid, want de mensch kan … opstijgen tot de hoogste hoogten van het zijn, VLOEMANS, Menschen als Goden 138 [1930].

↪Traproede (17), metalen staaf dienende om een traplooper op de traptreden vast te klemmen.

V. DALE [1898].

— K. … zei dat … het bellekind moest ophouden met traproeien poetsen, V. EYK, Int. Revue 138 [1936].

Wat is dat voor een atavisme in me, dat op Zaterdag het huis blinkend en proper en zonder een stofje wil hebben? Ach nee, alles kan niet meer, maar ik zou toch de traproeden … en het zeil in de keuken … en misschien zelfs de kachel …, Ons Gezin 6, 350 a [1951].

Gebruik geen dunne of scherpe traproeden, die doorbuigen en ruimte laten … en slijtage veroorzaken, in Tussen de Rails (Maandbl. v. d. Ned. Spoorw.) Sept. 1956, 41 b.

Hierbij: traproede-oog (Uit een advert. [1940])).

↪Traprond (5), cirkelboog. Bij STEVIN.

Sommighe teyckenen oock op de plaet een traprondt met sijn 360 trappen, waer over een sichtrije draeyt, Gedacht. 4, 9 [1605].

Ick neem een meterscruys met sijn traprondt daer in, diens middelpunt D, stellende tusschen een cruyslini DE, ende de wijsrije DE (l.: DF) 50 trappen, 4, 15 [1605].

↪Trap(pen)rooster. 1° (23). In een stookapparaat: rooster dat gevormd wordt door trapsgewijs boven elkaar geplaatste staven.

KRECKE, Chem. Technol. 27 [1881].

Bij de traproosters worden vlak liggende staven gebruikt, die trapsgewijze boven elkander liggen en gezamenlijk een vlak vormen, dat 30 tot 60 graden met den horizon helt, VERDAM, Gids v. Machin. 68 [1892].

Traprooster is een rooster dat gebruikt wordt bij een vóórvuurhaard voor het stoken van minderwaardige brandstof. De roosterstaven liggen als de treden van een trap boven elkaar, Techn. W.P. Encyclop. [1953].

↪2° (7 of 23) (natuurk.). Zeker onderdeel van een spectroscoop, door Michelson uitgedacht en bestaande uit een aantal glasplaten van dezelfde dikte, die zoo op elkaar zijn gelegd, dat elke volgende een bepaald deel van de voorafgaande vrijlaat, waardoor a.h.w. een trap wordt gevormd.

Trappen-rooster van Michelson, Alb. d. Nat. 1899, 2, 66 [1899].

Wordt de … trap-rooster in plaats van een prisma in een gewonen spectroskoop gebruikt, dan ziet men slechts een witten band, daar vele spectra van verschillende orde elkander bedekken, a. w. 67.

Kath. Encyclop. 14, 239 [1936].

↪Trapruimte (17), ruimte waarin een trap geplaatst is.

Op de doelmatige breedte der trappen moet te gelijk bij den aanleg van nieuwe gebouwen gelet worden, omdat hierdoor de groote van de trapruimte bepaald wordt, V. LITH, Trappenboek 7 a [1854].

Bouwk. Weekbl. 1896, 265 b.

Deze trapruimten (worden) zeer monumentaal behandeld, dikwijls met overdadig rijk stucornament, SLOTHOUWER, Amst. Huizen 56 [1928].

De trapopgang in het voorhuis leidt tot een bordes en vandaar rechtsom naar de verdieping. Op die verdieping is de oude, nu ingebouwde buitenmuur van het hoofdgebouw naar de trapruimte geopend met bogen waarin zich eikenhouten balustraden bevinden, TER KUILE, Ned. Mon. v. Gesch. en K. 7, 1, 48 [1944].

↪Traprust (17), overloop tusschen elkaar opvolgende traparmen of trappen.

KUIPERS [1893].

V. DALE [1898].

↪Trapschaaf, boorschaaf waarvan het ijzer loodrecht in het schaafblok zit, steilboorschaaf.

V. MOOCK [1846].

V. KEIRSBILCK, Timm. 427 [1898].

↪Trapschacht (17).

Eenige in het benedeneind der trapschacht doorloopende treden wijzen er op, dat zij (de trap) oorspronkelijk doorliep naar de binnenplaats, VERMEULEN, Ned. Mon. v. Gesch. en K. 3, 1, 146 [1932].

↪Trapschakelaar (17), schakelaar waardoor het mogelijk is een bepaalde lamp van twee plaatsen uit in of uit te schakelen.

Wenscht men één en dezelfde lamp van twee plaatsen af te kunnen in- of uitschakelen, dan gebruikt men den hotelof bedschakelaar of den trappenschakelaar, BOLDINGH, Electr. Verl. 23 [1919].

WINKLER PRINS, Encyclop. 8, 80 a [1950].

↪Trap(pen)schijf (7 of 23), riemschijf bestaande uit een aantal schijven van verschillende diameter naast elkaar; torenschijf.

Trapschijven en andere inrichtingen maken het … mogelijk dynamo's te onderzoeken van allerlei verschillende snelheden, SNIJDERS, Electrotechn. 228 [1894].

Van het tusschendrijfwerk moet de beweging overgebracht worden op het (gereedschaps)werktuig. Gebruikt men daarbij trappenschijven, dan moet de riem met eenzelfde lengte op alle trappen passen, V. ROYEN en DE VOOYS, Mechan. Technol. 1¹, 417 [1922].

De aanwezigheid van een trappenschijf op deze draagstoel en op het tussendrijfwerk schept de mogelijkheid het aantal toeren te wijzigen, HAMMES, Goud 174 [1944].

Torenschijf of trapschijf, Techn. W.P. Encyclop. 625 a [1953].

↪Trapsermoen; de bet. is niet duidelijk; wellicht ”preek voor elkaar opvolgende groepen (in dit geval soldaten) herhaald”? In de volg. aanh.

Het Guardiaen zynde tot Gend (heeft) onder zyne dul-zotte Patriotsche Trap-sermoenen, zoo bezonderlyk als voornaementlyk … uytgevallen iegens enz., VERVISCH, Lev. 2, 170 [1791].

Leest en belet wel myn voorgesteld Trap-Sermoentjen en leest daer tegen de gedrukte Sermoenen die M. de B. in St. Baefs tot Gend … heeft gedaen, 3, 194 [1791].

↪Trappenslijpsel (7), zekere wijze van slijpen van edelsteenen, tafel- of smaragdslijpsel.

De slijpvormen (van aquamarijn), welke bij dezen edelsteen toegepast worden, bestaan hoofdzakelijk in het trappenslijpsel en dat der verlengde facetten, BOLMAN, Edel- en Sierst. 89 [1938].

Trappen- of tafelslijpsel met kwadratische-zeskante of langwerpig vierkant (veelal (sic) met schuine hoeken) rondistdoorsnede … De facetten, die boven elkaar gelegen zijn, liggen evenwijdig aan de zijden van de grondvorm, HAMMES, Goud 482 [1944].

↪Trappensluis (7). Ook: trapsluis. Schutsluis met meer dan een kolk, waardoor het stijgen naar een hooger niveau, resp. het zakken naar een lager, trapsgewijs kan gebeuren.

Aan de zijde van de Atlantische Oceaan heeft men eerst een open kanaal van 11 km. Vervolgens stijgt de waterspiegel d.m.v. een trappensluis bij G. over een hoogte van 25,9 m naar het meer van G., E.N.S.I.E. 9, 18 b [1950].

De trapsluis bij Dieren, tussen de Gelderse IJssel en het Apeldoorn-Dierenskanaal is op 16 november 1957 buiten gebruik gesteld, omdat de … nieuwe sluis in gebruik kon worden genomen. Dit is een enkelvoudige sluis, die het hoogteverschil, maximaal 10.40 m., met één keer schutten overwint, Roeien 25 Jan. 1958, II a [1958].

↪Trapsnede (23), hetz. als trap(pen)slijpsel. Niet alg.

CORN.-VERVL. 2091 [1906].

— Fig. 1 stelt den zoogenaamden driedubbelen brillant voor …; Fig. 5 de trapsnede enz., Boek d. Uitv. 2, 2, 104 [1865].

↪Trapspie (23) (molenb., gewest.).

Trapspie. Bij mulders. Trapsgewijs uitgekorven blok hout of wigge, twee voet lang, dienstig om onder den looper of bovensten molensteen geschoven te worden, wanneer men hem oplicht, CORN.-VERVL. [1903].

JOOS [1900-1904].

↪Trapspijl (17), hetz. als Trapbaluster.

Bouwk. Encyclop. 508 a [1955].

↪Trapspil (17) (bouwk.), spil van een wenteltrap.

KUIPERS [1893].

Spil. De loodstaande trapboom van eene spiltrap. … Ook Trapspil, V. KEIRSBILCK, Timm. 414 [1898].

PRICK V. WELY, Frans Handwdb. [1950].

↪Trapjesspleet (7) (natuurk.), spleet welke aan beide zijden trapvormig is uitgewerkt.

De hulpmiddelen voor calibratie zijn: … b. een trapjesspleet, ook weer dadelijk toe te passen bij het spectrum van de zon, E.N.S.I.E. 4, 415 a [1949].

↪Trapspreuk (27) (logica; veroud.), klimmende sluitrede, ”stapelrede” (zie STAPEL (I))); verg. traprede.

SEWEL [1727].

Trapspreuk. Stapelrede. Argument qui va par degrez, Sorite: terme de Logique, HALMA [1729].

Trapspreuk, (redek.), kettingsluitrede, KUIPERS [1893].

— Trapsprueck / zal t'naaste woord klimmende weer belijden. Vroomheid teelt dueghd / dueghd eer / eer doet benijden (Kantt.: Gradatio), Rederijck-kunst B 5 v° [1587].

Trapspreuk (Climax) is eene tzamenschakeling van ééne en dezelfde woorden, die de reede trapswyze doen klimmen, als enz., SEWEL, Nederduytsche Spraakk. 387 [1712].

De Opklimming, by anderen Trapspreuk genoemt, is eene Verdubbeling by verscheiden trappen opklimmende, D. V. HOOGSTR., Rederrykk. 67 [1725].

↪Trappensteeg (1 of 17), steeg die met trappen opgaat.

Door de binnenpleinen van den … burcht, langs den Gothischen dom, een andere nóg steilere en veel smallere trappensteeg weer omlaag, BORDEWIJK, Fantast. Vertell. 2, 179 [1923].

↪Trapstellage (23), wsch. hetz. als Trapstelling.

KUIPERS [1901].

↪Trapstelling (23), trapvormig opgebouwde stelling.

Op een trapstelling staat eene rei groote ijzeren bakken, die met warm water gevuld en door stoompijpen warm gehouden worden, Boek d. Uitv. 5, 62 [1868].

↪Trapstijl (17), hoofdbaluster.

Trapstijl. Stijl, aan het begin of het einde van een trapleuning, V. PUYVELDE, in Med. V. A. 1923, 788. LIEV.-COOPM. [1953].

— De trap-stijlen breet 5 duim, dick 2 duim. … De treden wijt 9 duim, breet 8 duim, dick 11/2 duim, WITSEN, Scheepsb. 92 a [1671].

↪Trapstoel (17), gedeeltelijk uitklapbare stoel die dienst kan doen als trap; inz. als verkl.

V. DALE [1898].

GOEMANS [1954].

— Trapstoeltje … Kleurig gelakt stalen buiswerk met rubberdopjes om poten, anti-kantel-constructie, stevige houten treden, Uit een advert. [1955].

↪Trap(pen)straat (1 of 17), straat die met trappen opgaat.

De man naast hem sloeg 'n zijstraat in … 't Was 'n trappenstraat. Klaes klom … over de reusachtige treden omhoog, VALKENSTEIN, In en om Stanboel 85 [1909].

Over de smalle trapstraatjes (in Dubrovnik) wordt 's zomers een zonnescherm gespannen om de voetgangers tegen de felle zon te beschermen, Haagsch Dagbl. 7 Oct. 1954.

↪Trapstuk (17) (gewest.), traptrede.

LIEV.COOPM. [1953].

Trapzage … wordt door twee mannen behandeld, om alle soorten van gebogen trapstukken te kunnen uitzagen, Ald.

↪Trappensysteem (12).

God is de opperste eenheid, uit Hem is alles voortgevloeid in een trappensysteem van het algemeene naar het bijzondere, VLOEMANS, Menschen als Goden 132 [1930].

↪Traptabouret (17), uitklapbare tabouret, als trap te gebruiken.

Uit een advert. [1956].

↪Trapjestafel (7), tafel met trapvormige opbouw. Verg. trapbuffet en Traptoog.

Ze wist het immers van alle vorige jaren: eerst moest het geheim beneden klaar zijn, de tafel met de presenten, door Piet — in het salon — opgetuigd. De trapjestafel uit de serre nam hij er altijd voor, NAEFF, Letje 26 [1926].

↪Traptang (7) (gewest.), tang om golven in het haar te leggen, ondulatietang.

ENDEPOLS [1955].

↪Traptoog (23), trapvormig opgebouwde toog of tapkast; verg. Trapbuffet en trapjestafel.

S., die gereed was gekomen met het draperen van een vlag boven de traptoog, V. IEPENDAAL, Onder de pannen 205 [1951].

↪Trappentop (4) (bouwk.).

Het smalle stadshuis behoudt nog lang de tradit. trappentop, HASLINGHUIS, Bouwk. T. 301 a [1953].

↪Traptoren(tje) (17) (bouwk.), torenvormig uitbouwsel van min of meer geringe diameter, waarin een trap is geplaatst.

De meeste dezer huizen stonden op zich zelven en hadden op zijde ingangen met trappentorens, BROERS, Utrecht. Hist. wand. 29 [1874].

Het traptorentje bij den poortboog, Eigen Haard 1885, 238 a.

In 1517 werd de toren der kerk voorzien van een achtkante spits, waarop pijnappel en kruis. Tevens werd daarnaast een spitsje op het traptorentje gemaakt, LABOUCHERE, in Oudheidk. Jaarb. 1931, 67.

Toegang tot deze verdiepingen geeft thans een gemetselde spiltrap in den traptoren, VERMEULEN, Ned. Mon. v. Gesch. en K. 3, 1, 13 [1932].

Het traptorentje van de librije (van de Nieuwe Kerk te Delft), V. D. KLOOT MEYB., N. Kerk 132 [1941].

De Zuidertranseptgevel, tezamen met de flankerende traptorens, N. Rott. Cour. 1 Juni 1955, 5 f.

↪Traptouw (17), hetz. als Trapkoord.

Zich met één hand vastgrijpend aan 't vettige traptouw, sukkelt moeder, met dochtertje op den anderen arm, naar boven, ABRAMSZ, Lev. Beelden 79 [1909].

Een trap …, die niet aan ten minste ééne zijde van een doelmatige en stevige leuning of traptouw is voorzien, Arbeidsbesluit 1920, a. 8, D 3.

Traptrede (zie ald.).

↪Trapvenster (17), venster naast of boven een trap.

Hen liet men een voor een afkomen door een smalle trapvenster, DAVID, Hist. 4, 211 [1853].

De plaatsing van trapvensters blijft … altijd moeijelijk, V. LITH, Trappenboek 7 a [1854].

Huizen met vierkante, uitspringende kastachtige voorkamers, onrustige, brokkelige gevels met opzichtige trapvensters, Maandbl. v. Beeld. Kunsten 16, 148 a [1939].

↪Trapverlichting (17).

Spoorwegtechn. 3, 76 [1937].

↪Trapvernis (17).

Trappenvernis. Vernis, speciaal voor gebruik op vloeren en trappen, ZWIERS [1920].

↪Trapverschikking (9, b), accentverschuiving. Bij MONTANUS.

De Trapverschicking der Woorden is, waer door een Opperlettertrap, of de Opperwoordlittrap, in een andere plaets des Woorts verschict wort, Spreeck. 136 [1635].

↪Trapvestibule (17).

Geheel het inwendige is in eenvoudigen stijl uitgevoerd zonder eenige versiering, behalve de hoofd- en trapvestibule en de vergaderkamer van commissarissen, Eigen Haard 1880, 303 a.

↪Trapvizier (23); aan een handvuurwapen: zekere soort van vizier.

Afhankelijk van de vorm spreekt men van boogklep-, schuif- en trapvizieren, WINKLER PRINS, Encyclop. 10, 321 [1951].

↪Trapvloer (17), trapsgewijs afloopende vloer. Op de volg. plaats.

Maar wat nooit in vroeger dagen, Baders! hier mijn oogen zagen, Was uw overhuifde wagen, Waar ge u in naar zee liet dragen, En waaruit ge in 't golvend nat, Hooger, lager, naar behagen, Langs den trapvloer neder tradt, IMMERZEEL, Schev. Strand 11 [1826].

↪Trapvorm. 1° (11, e). Elk van de trappen van vergelijking.

Trapvormen (spraakk.) de trappen van vergelijking, KOENEN [1920].

PEETERS, Taalg. 453 d [1934].

C. F. A. V. DAM, Spaans Handwdb. [1936].

↪2°. (17). Vorm van een trap.

Uitgestrekte waterliniën verkeeren bijna zonder uitzondering in een der beide hierboven geschetste toestanden; het te bedekken terrein helt dus naar eene zijde, of het heeft den trapvorm, Eigen Haard 1875, 71 b.

De verdere ontwikkeling van den trapgevel heeft, zooals in de inleiding reeds is aangeduid, geleid tot een type, waarbij het middengedeelte van den gevel hooger werd opgehaald tot een hals, die dan in den aanvang veelal nog in trapvorm bij de benedenverdiepingen aansluit, SLOTHOUWER, Amsterd. Huizen 34 [1928].

Reeds in de pyramideteksten zijn de fijne, neerhangende twijgen met in trapvorm over elkaar geschoven blaadjes zorgvuldig uitgebeeld, BOERHAVE BEEKMAN, in Hout in alle T. 1, 421 [1949].

Trapvormig (zie ald.).

↪Trapvulsel (17) (gewest.).

Trapvulsel z. achterhout. (”Rechtstaande plank die de opening tusschen twee treden aanvult of bedekt”), LIEV.-COOPM. [1953].

↪Trapwang (17) (bouwk.), hetz. als trapboom.

V. HOUCKE en SLEYPEN, Mets. [1897].

Trapwang. De zijstukken, waartusschen de traptreden opgesloten of gedragen worden, noemt men trapwangen, trapboomen of enkel wangen, boomen, V. KEIRSBILCK, Mets. [1899].

CORN.-VERVL. [1903].

V. DALE [1924].

↪Trapwrong (17) (bouwk.), zie de aanh.

Wrongstuk. Het deel van een trapboom of trapleuning, waar deze zich als een Wrong bij de rechte gedeelten aansluit. Men onderscheidt dienvolgens: Trapwrong en Leuningwrong, ZWIERS 2, 579 a [1920].

Trapzaag (17), zekere soort van zaag; zie verder de aanh. De Trapzagen, aldus genoemd, omdat zij door de timmerlieden hoofdzakelijk gebezigd worden voor het inzagen der inkrozingen in trapboomen, V.D. KLOES, Wagenm. 242 [1907]. Trapzage. Zaag, bijzonderlijk gebruikt door trapmakers; bestaat uit een zeer smal blad met een handvatsel aan ieder uiteinde, en wordt door twee mannen behandeld, om alle soorten van gebogen trapstukken te kunnen uitzagen, LIEV.COOPM. [1953].

↪Trapzaal (17) (bouwk., zndl.), deel van een gebouw waarin een trap opgetrokken is.

V. HOUCKE en SLEYPEN, Mets. 379 [1897].

JOOS [1900-1904].

— De beneden van de meeste huizen laat men, wonder genoeg, ongebruikt. Alleen hier en daar ziet men er een winkeltje in houden, verder dienen zij tot trapzalen, ROOSES, Op reis 14 [1877].

Mijn stap weergalmt door onze verlaten trapzaal, ELSSCHOT, Tsjip 97 [1934].

(De) schilderij werd hersteld en pronkt in de trapzaal van het Museum, Ann. Oudh. Land v. Waas 54, 1, 65 [1943].

Links van deze halle hebben wij de mooie trapzaal: een rechthoek met afgeronde hoeken, E. Schoon en Brab. 35, 252 [1952].

↪Trapzang (1 of 17) (R.-K. eeredienst), hetz. als trapgezang.

Trapzang, die bij de mis in de R. K. tusschen den epistel en het evangelie gezongen wordt, graduel, V. MOOCK [1846].

CALISCH [1864].

↪Trapzerk (17), natuursteenen plaat, gebezigd als traptrede.

Het denkbeeld …, dat de trapzerken min of meer in den toestand van gewelfsteenen zouden verkeeren, V.D. KLOES, Bouwm. 1, 237 [1923].

↪Trapzijgevel (23), zijgevel met trapvormige bekroning; verg. trapgevel.

Een ander kenmerk van het Bataviasche huis is, behalve het hooge, steile dak …, de aan weerskanten aangebrachte trapzijgevel, DE HAAN, Oud Bat. 457 [1935].

Een gegolfden zijgevel … (misschien eene ontwikkeling van oudere trapzijgevels), a. w., Platenalb. B 17 [1935].

↪Trapzuil (17), hetz. als trappaal.

Toen Letje de trap afkwam duizelde ze … De geheele vestibule één wildernis. Tot aan den vliegenden Mercurius van namaak-brons op de trapzuil, reikten de pyramiden van manden en kisten, NAEFF, Letje 135 [1926].

Aanvulling bij TRAP^I

↪Samenst. Trapneus, van plastic of metaal vervaardigde bescherming van den voorkant van een traptrede.

V. DALE [1976].

— Nu gaan we over tot het aanbrengen van de plastic trapneuzen …. Legt u de trapneus even los op de trede en trek een potloodstreep op de traptrede waar uw trapneus eindigt en doe hetzelfde aan de onderzijde van de wel, Doe het zelf 1959, 1981 c.

Vervaardigen en leveren van constructiestaal voor trapneuzen in pijlers en landhoofden, luiken in machinekamer enz. t.b.v. de Spuisluis in het Haringvliet, Deltawerken 22, 108 [1962].

TRAPI

Aanvulling bij TRAPI

TRAP^I

Aanvulling bij TRAP^I